An ninh con người
Human security Xã hội và công nghệAn ninh con người có thể được cho là có hai khía cạnh chính. Trước tiên, nó có nghĩa là an toàn từ các mối đe dọa thường xuyên như...
An ninh lương thực
Food security Đàm phán biến đổi khí hậuAn ninh lương thực tồn tại khi tất cả mọi người, tại mọi thời điểm, có khả năng tiếp cận về mặt vật chất và kinh tế đối với thực...
Antraxit
Anthracite Xã hội và công nghệMột loại than cứng, có màu đen bóng, chứa tỷ lệ các-bon cố định cao và tỷ lệ chất bay hơi thấp. Tên gọi khác của antraxit là than cứng....
Bậc
Tier Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, bậc đại diện cho một mức độ phức tạp về phương pháp luận, thường được...
Bãi chăn thả
Rangeland Xã hội và công nghệĐất đai, chủ yếu là đồng cỏ, cung cấp thức ăn từ thực vật (thức ăn thô xanh) cho các loài động vật ăn cỏ. [25]. Xem thêm Chuồng trại...
Bãi chôn lấp
Landfill Xã hội và công nghệKhu đất dùng để xử lý chất thải trong đó chất thải thường được trải thành từng lớp mỏng, nén chặt và phủ một lớp đất tươi mỗi ngày. [25]
Ban Bổ trợ khoa học công nghệ (SBSTA)
Subsidiary Body for Scientific and Technological Advice (SBSTA) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong hai cơ quan trực thuộc thường trực của Công ước. SBSTA hỗ trợ công việc của COP, CMP và CMA thông qua việc cung cấp thông tin và...
Ban Bổ trợ thực hiện (SBI)
Subsidiary Body for Implementation (SBI) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong hai cơ quan trực thuộc thường trực của Công ước. Công việc của SBI đến nay đều xoay quanh tất cả các vấn đề liên quan đến thực...
Ban Chấp hành quốc tế về Cơ chế phát triển sạch (EB)
Executive Board of the Clean Development Mechanism (EB) Đàm phán biến đổi khí hậuMột hội đồng gồm 10 thành viên được bầu ra tại COP-7 nhằm thực hiện vai trò giám sát Cơ chế phát triển sạch CDM. [31]
Ban Chấp hành Quỹ Đa phương theo Nghị định thư Montreal
Executive Committee (ExCom) Đàm phán biến đổi khí hậuBan chấp hành chịu trách nhiệm giám sát hoạt động của Quỹ đa phương thực hiện Nghị định thư Montreal. Ban chấp hành gồm bảy thành viên đạt điều kiện...
Ban đàm phán liên chính phủ (INC)
Intergovernmental Negotiating Committee (INC) Đàm phán biến đổi khí hậuBan đàm phán liên chính phủ cho UNFCCC (1990-1995) được thành lập để dự thảo Công ước. INC đã họp năm phiên từ tháng 2 năm 1991 đến tháng 5...
Ban đánh giá Công nghệ và Kinh tế (TEAP)
Technology and Economic Assessment Panel (TEAP) Đàm phán biến đổi khí hậuBan Đánh giá Kinh tế và Công nghệ được thành lập năm 1990, là cơ quan tư vấn kinh tế và công nghệ cho các Bên tham gia Nghị định...
Ban đánh giá khoa học (SAP)
Scientific Assessment Panel (SAP) Đàm phán biến đổi khí hậuSAP đánh giá thực trạng suy giảm tầng ozon và các vấn đề khoa học khí quyển liên quan. Căn cứ vào Điều 6 của Nghị định thư Montreal về...
Ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC)
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) Đàm phán biến đổi khí hậu1) Được thành lập vào năm 1988 bởi Tổ chức Khí tượng Thế giới và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc, IPCC khảo sát các tài liệu khoa học...
Ban Lựa chọn kỹ thuật (TOC)
Technical Options Committee (TOC) Đàm phán biến đổi khí hậuBan Lựa chọn kỹ thuật là các tiểu ban trực thuộc Ban đánh giá Công nghệ và Kinh tế (TEAP). Các TOC hiện tại gồm có: 1) Ban Lựa chọn...
Ban Thư ký Công ước khí hậu
Secretariat of the UNFCCC Đàm phán biến đổi khí hậuBan thư ký Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu, có trụ sở tại Bonn, Đức. Ban thư ký sắp xếp các cuộc họp, tổng...
Ban Thư ký ô-dôn (OS hay OzSec)
Ozone Secretariat (OS or OzSec) Bảo vệ tầng Ô-dônBan Thư ký ô-dôn là Ban Thư ký cho Công ước Viên và Nghị định thư Montreal, có trụ sở tại Chương trình Môi trường Liên hợp quốc UNEP tại...
Ban Thư ký Quỹ Đa phương (MFS hay MLFS)
Multilateral Fund Secretariat (MFS or MLFS) Đàm phán biến đổi khí hậuBan thư ký hỗ trợ công việc của Ban Chấp hành của Quỹ Đa phương để Thực hiện Nghị định thư Montreal, văn phòng đặt tại Montreal, Canada. [24]
Ban Thực hiện Nghị định thư Montreal
Implementation Committee of the Montreal Protocol (ImpCom) Đàm phán biến đổi khí hậuCác chức năng của Ban là tiếp nhận, xem xét và báo cáo về các đệ trình của các Bên liên quan đến việc không tuân thủ Nghị định thư...
Bàn trợ giúp cho các Cơ quan có thẩm quyền quốc gia được chỉ định
DNA Help Desk Đàm phán biến đổi khí hậuMột sáng kiến trong khuôn khổ cơ chế phát triển sạch (CDM) hỗ trợ cho các Cơ quan có thẩm quyền quốc gia được chỉ định (DNAs) để đưa ra...
Băng biển
Sea ice Xã hội và công nghệBăng được hình thành trên mặt biển có nguồn gốc từ sự đóng băng của nước biển. Băng biển có thể là những mảnh không liên tục (tảng băng) di...
Băng quyển
Cryosphere Xã hội và công nghệTất cả các vùng có băng tuyết bao phủ quanh năm trên đất liền và trên biển. [2], [1], [13]
Băng vĩnh cửu
Permafrost Xã hội và công nghệMặt đất (đất hoặc đá, bao gồm băng và vật liệu hữu cơ) duy trì ở nhiệt độ bằng hoặc thấp hơn 0°C trong ít nhất hai năm liên tiếp...
Báo cáo đánh giá
Assessment Reports Đàm phán biến đổi khí hậuBáo cáo đánh giá do Ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) chuẩn bị theo chu kỳ từ 6 đến 7 năm một lần nhằm tổng hợp...
Báo cáo đánh giá độc lập (IAR)
Independent Assessment Report (IAR) Đàm phán biến đổi khí hậuKết quả đánh giá độc lập Nhật ký giao dịch quốc tế của mỗi Bên thuộc Phụ lục I, đây là một phần trong các yêu cầu báo cáo của...
Báo cáo khí nhà kính
Greenhouse gas report Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTài liệu độc lập dùng để thông báo các thông tin liên quan đến khí nhà kính của dự án hoặc tổ chức cho người sử dụng đã định. [11]
Bảo hiểm/tái bảo hiểm
Insurance/reinsurance Tài chính khí hậuMột tập hợp các công cụ tài chính để chia sẻ và chuyển hoán rủi ro giữa một tập hợp các hộ gia đình, các doanh nghiệp, và/hoặc các chính...
Bảo lưu
Reservation Đàm phán biến đổi khí hậuCác tuyên bố đưa ra bởi một Bên sau khi đã ký, phê chuẩn, chấp thuận, thông qua hoặc gia nhập một công cụ pháp lý, trong đó chỉ ra...
Bảo tồn
Conservation Thích ứng với BĐKHBảo tồn, quản lý và chăm sóc tài nguyên thiên nhiên và di sản văn hóa. [40]
Bảo vệ tầng ô-dôn
Ozone layer protection Bảo vệ tầng Ô-dônHoạt động nhằm ngăn ngừa sự suy giảm tầng ô-dôn, hạn chế tác động có hại của bức xạ cực tím từ Mặt trời. [24]
Bắt đầu có hiệu lực
Entry into force Đàm phán biến đổi khí hậuThời điểm các hiệp định liên chính phủ bắt đầu có hiệu lực ràng buộc về pháp lý. Để Công ước có hiệu lực, cần có 50 Bên đăng ký...
Bể các-bon
Carbon pool Xã hội và công nghệNhững bể chứa các-bon, là một phần quan trọng của chu trình địa hóa. [25]. Xem thêm Bể chứa.
Bể chứa
Reservoir Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột thành phần hoặc các thành phần của hệ thống khí hậu nơi một khí nhà kính hoặc một tiền chất của nó được lưu trữ. [15]
Bể chứa các-bon
Carbon sinks Xã hội và công nghệCác bể chứa và cơ chế các-bon trong đó lượng các-bon hấp thụ và lưu trữ (ví dụ như quá trình cô lập các-bon) nhiều hơn lượng thải ra. Bể...
Bể chứa các-bon đất
Soil carbon pool Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột nhóm các-bon bao gồm các chất hữu cơ trong đất có kích thước nhỏ hơn 2 mm. [11]
Bể chứa, các-bon và ni-tơ
Pool, carbon and nitrogen Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột bể chứa trong hệ thống Trái đất nơi các nguyên tố ví dụ như các-bon và ni-tơ tồn tại ở các dạng hóa học khác nhau trong một khoảng...
Bể hấp thụ
Sink Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột bể chứa (tự nhiên hoặc nhân tạo, trong đất, đại dương và rừng) nơi lưu trữ khí nhà kính, sol khí hoặc các tiền chất khí nhà kính. Lưu...
Bể kỵ khí
Anaerobic lagoon Xã hội và công nghệHệ thống quản lý phân bằng chất lỏng, đặc trưng bởi việc lưu giữ chất thải dưới nước có độ sâu tối thiểu 1.8m trong thời gian từ 30 –...
Bể tự hoại
Septic tank Xã hội và công nghệBể ngầm xử lý nước thải của một ngôi nhà ở khu vực nông thôn và ngoại thành. Vi khuẩn trong bể phân hủy chất thải hữu cơ và bùn...
Bên chịu trách nhiệm
Responsible party Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột hoặc nhiều người có trách nhiệm về cung cấp xác nhận khí nhà kính và chứng minh khí nhà kính.[37]
Bên chưa phê chuẩn – Bên không tham gia
Non-Party Đàm phán biến đổi khí hậuTrong khuôn khổ Nghị định thư Montreal, Bên chưa phê chuẩn là một quốc gia chưa phê chuẩn (hoặc chấp nhận, phê duyệt hoặc tiếp cận) một Bản sửa đổi,...
Bên liên quan
Stakeholder Đàm phán biến đổi khí hậuMột người hay một tổ chức có mối quan tâm hợp pháp đối với một dự án hay một tổ chức, hoặc có thể sẽ bị tác động bởi một...
Bên tham gia
Party Đàm phán biến đổi khí hậuMột quốc gia (hoặc tổ chức hội nhập kinh tế khu vực như Liên minh châu Âu) đồng ý chịu sự ràng buộc của một hiệp ước và hiệp ước...
Bên thứ ba thẩm định, thẩm tra các dự án JCM (TPE)
Third Party Entity (TPE) Thị trường các-bonTổ chức pháp nhân đủ điều kiện do Ủy ban hỗn hợp chỉ định, và theo yêu cầu từ bên tham gia dự án JCM, làm nhiệm vụ thẩm định,...
Bên thuộc Điều 5 của Nghị định thư Montreal
Article 5 Party (A5) Montreal Protocol Bảo vệ tầng Ô-dônMột nước đang phát triển đáp ứng các tiêu chí quy định tại Điều 5(1) của Nghị định thư Montreal, tức là một Bên có mức tiêu thụ tính toán...
Biến đổi khí hậu
Climate change Xã hội và công nghệSự thay đổi trong trạng thái của khí hậu có thể được xác định (ví dụ như sử dụng các kiểm tra thống kê) bởi những thay đổi trong giá...
Biến đổi khí hậu đột ngột
Abrupt climate change Xã hội và công nghệTính phi tuyến của hệ thống khí hậu có thể dẫn đến biến đổi khí hậu đột ngột, thường được gọi là biến đổi khí hậu nhanh, hiện tượng đột...
Biến đổi mực nước biển
Sea level change Xã hội và công nghệMực nước biển có thể thay đổi, ở cả quy mô toàn cầu lẫn khu vực, nguyên nhân do (i) sự thay đổi hình dạng đại dương, (ii) sự thay...
Biến động khí hậu
Climate variability Xã hội và công nghệBiến động khí hậu liên quan đến sự thay đổi trong trạng thái trung bình và các đặc trưng thống kê khác (như độ lệch chuẩn, sự xuất hiện các...
Biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới
Measure to promote gender equality Giới và BĐKHBiện pháp thúc đẩy bình đẳng giới là biện pháp nhằm bảo đảm bình đẳng giới thực chất, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành trong trường...
Bình đẳng giới
Gender equality Giới và BĐKHBình đẳng giữa các giới về quyền, nguồn lực và cơ hội của họ. Trong trường hợp biến đổi khí hậu, bình đẳng giới thừa nhận rằng phụ nữ thường...
Bình xịt định liều (MDI)
Metered Dose Inhaler (MDI) Xã hội và công nghệCác sản phẩm dược phẩm y tế có chứa hoạt chất được hòa tan hoặc lơ lửng trong CFC hoặc một loại khí thay thế, dành cho bệnh nhân có...
Bitum
Bitumen Xã hội và công nghệLoại dầu nặng, đen, có độ nhớt, chứa hàm lượng lưu huỳnh cao, được chiết xuất từ cát hắc ín và sau đó được tính chế thành nhiên liệu tổng...
Bốc thoát hơi
Evapotranspiration Xã hội và công nghệQuá trình kết hợp giữa bốc hơi từ bề mặt Trái đất và quá trình thoát hơi từ thực vật. [5], [7]
Bức xạ
Radiation Xã hội và công nghệNăng lượng phát ra dưới dạng sóng điện từ. Bức xạ có các đặc điểm khác nhau tùy thuộc vào bước sóng. Bức xạ từ Mặt trời có năng lượng...
Bức xạ cực tím (UV)
Ultraviolet radiation (UV) Xã hội và công nghệMột phần trong phổ điện từ có các bước sóng ngắn hơn ánh sáng nhìn thấy được. Mặt trời sinh ra tia cực tím, thường được chia thành 3 vùng...
Bức xạ hồng ngoại
Infrared radiation Xã hội và công nghệNăng lượng nhiệt được phát tán từ tất cả các chất rắn, lỏng và khí. Trong các vấn đề liên quan tới khí nhà kính, thuật ngữ này được dùng...
Bức xạ mặt đất
Terrestrial radiation Xã hội và công nghệTổng bức xạ hồng ngoại phát ra từ Trái đất và bầu khí quyển của nó trong khoảng nhiệt độ xấp xỉ từ 200 đến 3000K. Bức xạ mặt đất...
Bức xạ mặt trời
Solar radiation Xã hội và công nghệBức xạ điện từ phát ra từ Mặt trời với quang phổ gần với quang phổ của một vật đen tuyệt đối (hấp thụ hoàn toàn bức xạ chiếu đến...
Bức xạ tác động
Radiative forcing Xã hội và công nghệBức xạ tác động được định nghĩa là mức thay đổi của cân bằng năng lượng bức xạ được hấp thụ bởi trái đất và năng lượng bức xạ trở...
Bùn
Sludge Xã hội và công nghệHỗn hợp đặc mịn của vi khuẩn và vi-rút có chứa chất hữu cơ, kim loại độc hại, hóa chất hữu cơ tổng hợp và hóa chất rắn đã được...
Các bên đề xuất dự án
Project proponents Thị trường các-bonCá nhân hay tổ chức có trách nhiệm và vai trò kiểm soát chung dự án, hoặc cùng với các bên khác đề xuất dự án, có trách nhiệm và...
Các Bên không thuộc Điều 5
Non-Article 5 Party (Non-A5 or A2 Party) Bảo vệ tầng Ô-dônMột quốc gia không đáp ứng định nghĩa của một quốc gia theo Điều 5 theo Nghị định thư Montreal. Các bên không thuộc Điều 5 đã phê chuẩn Nghị...
Các Bên thuộc Phụ lục I
Annex I Parties Đàm phán biến đổi khí hậuCác nước công nghiệp hóa thuộc Phụ lục I của Công ước cam kết đưa lượng phát thải khí nhà kính trở lại mức của năm 1990 vào năm 2000...
Các Bên thuộc Phụ lục II
Annex II Parties Đàm phán biến đổi khí hậuCác nước thuộc Phụ lục II của Công ước có nghĩa vụ đặc biệt cung cấp nguồn tài chính và tạo điều kiện chuyển giao công nghệ cho các nước...
Các biện pháp đặc biệt tạm thời
Temporary special measures Giới và BĐKHCác công cụ nhằm đạt được bình đẳng thực chất cho những nhóm thiệt thòi. Ví dụ, tạo điều kiện cho các nhóm thiệt thòi được đối xử ưu đãi...
Các biện pháp giảm nhẹ phát thải
Mitigation measures Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong chính sách khí hậu, các biện pháp giảm nhẹ phát thải là các công nghệ, quy trình hoặc thực tiễn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, ví...
Các chất Chlorofluorocacbon (CFC)
Chlorofluorocarbons (CFCs) Xã hội và công nghệHợp chất hữu cơ, được tạo nên từ các nguyên tử các-bon, clo và flo. Một ví dụ của CFC là CFC-12 (CCl2F2), được sử dụng làm môi chất lạnh...
Các chất được kiểm soát
Controlled Substances Bảo vệ tầng Ô-dônCác chất, hợp chất được quy định tại các Phụ lục A, B, C, E và F của Nghị định thư Montreal, tồn tại dưới dạng đơn chất hoặc hỗn...
Các chất được kiểm soát đã qua sử dụng
Used substances Bảo vệ tầng Ô-dônTrong khuôn khổ của Nghị định thư Montreal, các chất được kiểm soát đã qua sử dụng trong thiết bị hoặc là một phần của sản phẩm hoặc quy trình...
Các chất được kiểm soát tái chế
Reclaimed substances Bảo vệ tầng Ô-dônQuá trình xử lý lại và nâng cấp một chất được kiểm soát đã thu gom thông qua các cơ chế như lọc, làm khô, chưng cất và xử lý...
Các chất được kiểm soát tái sử dụng
Recycled substances Bảo vệ tầng Ô-dônViệc tái sử dụng chất được kiểm soát thu gom sau quá trình làm sạch cơ bản như lọc và sấy khô (Quyết định IV/24). Trong trường hợp chất làm...
Các chất được kiểm soát thu gom
Recovered substances Bảo vệ tầng Ô-dônViệc thu gom và lưu trữ các chất được kiểm soát từ máy móc, thiết bị, bình chứa, v.v., trong quá trình bảo dưỡng hoặc trước khi thải bỏ (Quyết...
Các chất HCFC
Hydrochlorofluorocarbons (HCFCs) Bảo vệ tầng Ô-dônMột nhóm hóa chất bao gồm hydro, clo, flo và các-bon. HCFC là chất làm suy giảm tầng ô-dôn (ODS), do hàm lượng clo của chúng. Chúng được kiểm soát...
Các chất HFC
Hydrofluorocarbons (HFCs) Bảo vệ tầng Ô-dônMột họ hóa chất bao gồm hydro, flo và các-bon. Hầu hết các HFC đều là khí nhà kính mạnh và việc sử dụng chúng đã tăng lên nhanh chóng...
Các chất thay thế
Alternative substances Bảo vệ tầng Ô-dônCác chất được thay thế nhằm làm giảm, loại bỏ hoặc ngăn chặn các tác động tiêu cực đến tầng ô-dôn. [24]
Các chất thuộc phụ lục A của Nghị định thư Montreal
Annex A substances Bảo vệ tầng Ô-dônCác chất làm suy giảm tầng ô-dôn (ODS) được kiểm soát, được liệt kê trong Phụ lục A của Nghị định thư Montreal, bao gồm 5 CFC chính (Phụ lục...
Các chất thuộc phụ lục B của Nghị định thư Montreal
Annex B substances Bảo vệ tầng Ô-dônCác chất làm suy giảm tầng ô-dôn (ODS) được kiểm soát, được liệt kê trong Phụ lục B của Nghị định thư Montreal, bao gồm 10 chất CFC ít phổ...
Các chất thuộc Phụ lục C của Nghị định thư Montreal
Annex C substances Bảo vệ tầng Ô-dônCác chất làm suy giảm tầng ô-dôn (ODS) được kiểm soát, được liệt kê trong Phụ lục C của Nghị định thư Montreal, bao gồm 34 HCFC (Nhóm I), 34...
Các chất thuộc Phụ lục E của Nghị định thư Montreal
Annex E substances Bảo vệ tầng Ô-dônChất làm suy giảm tầng ô-dôn (ODS) được kiểm soát, được liệt kê trong Phụ lục E của Nghị định thư Montreal, chỉ bao gồm metyl bromua (Phụ lục E,...
Các chất thuộc Phụ lục F của Nghị định thư Montreal
Annex F substances Bảo vệ tầng Ô-dônCác chất được kiểm soát được liệt kê trong Phụ lục F của Nghị định thư Montreal theo Bản sửa đổi, bổ sung Kigali. Phụ lục F bao gồm 17...
Các chính quyền địa phương và thành phố (LGMA)
Local Government and Municipal Authorities (LGMA) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong chín nhóm tổ chức phi chính phủ trong khuôn khổ Công ước khí hậu, bao gồm: BINGO, ENGO, LGMA, IPO, RINGO, TUNGO, Farmers, Women and Gender, YOUNGO. Chín...
Các cơ chế của Nghị định thư Kyoto
Kyoto Mechanisms Đàm phán biến đổi khí hậuBa cơ chế được thiết lập theo Nghị định thư Kyoto để tăng tính linh hoạt và giảm chi phí thực hiện cắt giảm khí thải nhà kính, bao gồm...
Các cơ quan thực hiện Quỹ Đa phương
Implementing Agencies (IAs) Đàm phán biến đổi khí hậuCác chương trình của Quỹ Đa phương được thực hiện thông qua các cơ quan thực hiện gồm có UNDP, UNEP, UNIDO và Ngân hàng Thế giới. [42]
Các công ước Rio
Rio Conventions Đàm phán biến đổi khí hậuCách gọi tắt của 3 Công ước quốc tế được ký kết tại Hội nghị thượng đỉnh về phát triển bền vững được tổ chức tại Rio de Janeiro –...
Các dạng biến động khí hậu
Modes of climate variability Xã hội và công nghệBiến động tự nhiên của hệ thống khí hậu, đặc biệt là trên quy mô mùa và những quy mô dài hơn mùa, chủ yếu xảy ra theo các hình...
Các hành động chuẩn bị
Readiness Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác hành động REDD+ quốc gia bao gồm xây dựng năng lực, thiết kế chính sách, tham vấn và xây dựng đồng thuận, thử nghiệm và đánh giá một chiến...
Các hành động giảm nhẹ phát thải khí nhà kính phù hợp với điều kiện quốc gia (NAMAs)
Nationally Appropriate Mitigation Actions (NAMAs) Đàm phán biến đổi khí hậuTheo các kết quả đàm phán sau Kế hoạch Hành động Bali khép lại tại COP18 tại Doha, các Bên là các quốc gia đang phát triển sẽ thực hiện...
Các hiểm họa tự nhiên
Hazardous physical events Xã hội và công nghệCác hiểm họa tự nhiên được đề cập trong định nghĩa của thiên tai có thể là tự nhiên, tự nhiên -xã hội (bắt nguồn từ các hoạt động làm...
Các hoạt động được triển khai chung (AIJ)
Activities implemented jointly (AIJ) Đàm phán biến đổi khí hậuCác hoạt động được thực hiện trong khuôn khổ Công ước nhằm giảm nhẹ biến đổi khí hậu thông qua quan hệ đối tác giữa nhà đầu tư từ một...
Các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs)
Volatile organic compounds (VOCs) Xã hội và công nghệCác hợp chất hữu cơ mà ở nhiệt độ bình thường đã có thể bốc hơi vào khí quyển. VOCs đóng góp lớn vào quá trình sản sinh ra sương...
Các khí F (F-gases)
Fluorinated gases (F-gases) Bảo vệ tầng Ô-dônMột họ hóa chất bao gồm flo, các-bon và hydro. Hydrofluorocarbon (HFC), Perfluorocarbon (PFC) và lưu huỳnh hexaflorua (SF6) được gọi chung là khí flo. Chúng là những khí nhà...
Các kịch bản SRES
SRES scenarios (SRES) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác kịch bản SRES là các kịch bản phát thải được phát triển bởi Nakićenović và Swart (2000) và được sử dụng, bên cạnh các kịch bản khác, như là...
Các nhóm cộng đồng
Community groups Thích ứng với BĐKHCó chung một nguồn thu nhập, sinh kế và/hoặc các giá trị văn hóa cũng như các đóng góp khác để có cuộc sống tốt trên địa bàn của dự...
Các nước kém phát triển nhất (LDCs)
Least Developed Countries (LDCs) Đàm phán biến đổi khí hậuCác tiêu chí hiện được Hội đồng Kinh tế và Xã hội (ECOSOC) sử dụng để chỉ một LDC bao gồm thu nhập thấp, yếu kém về nguồn nhân lực...
Các phương án không hối tiếc
No-regrets options Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCông nghệ giảm phát thải khí nhà kính mang lại những lợi ích khác (về hiệu quả hoặc giảm chi phí năng lượng) rất lớn nên việc đầu tư chỉ...
Các phương pháp tiếp cận thể hiện hiện trạng nhất quán các loại hình đất
Approaches to consistent representation of lands Xã hội và công nghệPhương pháp tiếp cận 1: Mô tả tổng diện tích sử dụng đất trong một đơn vị không gian xác định, thường được xác định bởi các ranh giới hành...
Các quá trình công nghiệp
Industrial processes Xã hội và công nghệCác hoạt động công nghiệp gây phát thải khí nhà kính từ các quá trình hoá, lý không tiêu thụ năng lượng; là một trong các lĩnh vực phải thực...
Các quốc đảo nhỏ đang phát triển (SIDS)
Small Island Developing States (SIDS) Đàm phán biến đổi khí hậuCác nước đang phát triển trên đảo nhỏ (SIDS) được Văn phòng đại diện cấp cao cho các quốc gia kém phát triển nhất, các nước đang phát triển không...
Các quốc gia công nghiệp /phát triển/đang phát triển
Industrialized/developed/developing countries Đàm phán biến đổi khí hậuCó nhiều cách tiếp cận khác nhau để phân loại các quốc gia dựa trên cơ sở mức độ phát triển và để định nghĩa các thuật ngữ như công...
Các quốc gia tiêu thụ thấp (LVCs)
Low-Volume Consuming Countries (LVCs) Bảo vệ tầng Ô-dônTrong khuôn khổ của Quỹ đa phương, LVC là các Bên theo Điều 5 Nghị định thư Montreal đã tiêu thụ một lượng thấp hoặc rất thấp các chất được...
Các tác động tổng hợp
Aggregate impacts Thích ứng với BĐKHTổng các tác động được tổng hợp với nhau giữa các ngành và/hoặc các vùng. Sự tổng hợp các tác động đòi hỏi phải hiểu rõ (hoặc có các giả...
Các thiết bị/hàng hóa thuộc Phụ lục D của Nghị định thư Montreal
Annex D products Bảo vệ tầng Ô-dônCác sản phẩm hoặc thiết bị được liệt kê trong Phụ lục D của Nghị định thư Montreal quy định danh sách các sản phẩm có chứa các chất làm...
Các thỏa thuận Bonn
Bonn agreements Đàm phán biến đổi khí hậuThuật ngữ không chính thức cho thỏa thuận chính trị đạt được tại COP6 ở Bonn, Đức, vào năm 2001, theo đó các chính phủ đồng ý về các vấn...
Các tổ chức của các cộng đồng người bản địa (IPOs)
Indigenous Peoples Organizations (IPOs) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong chín nhóm tổ chức phi chính phủ trong khuôn khổ Công ước khí hậu, bao gồm: BINGO, ENGO, LGMA, IPO, RINGO, TUNGO, Farmers, Women and Gender, YOUNGO. Chín...
Các Tổ chức liên chính phủ (IGOs)
Intergovernmental Organizations (IGOs) Đàm phán biến đổi khí hậuCông ước khí hậu cho phép các tổ chức liên chính phủ (ví dụ: Ngân hàng phát triển đa phương, Hiệp hội các quốc gia) được làm quan sát viên...
Các tổ chức nghiên cứu phi chính phủ độc lập (RINGO)
Research and Independent Non-Governmental Organizations (RINGO) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong chín nhóm tổ chức phi chính phủ trong khuôn khổ Công ước khí hậu, bao gồm: BINGO, ENGO, LGMA, IPO, RINGO, TUNGO, Farmers, Women and Gender, YOUNGO. Chín...
Các tổ chức phi chính phủ liên quan đến thương mại (TUNGO)
Trade related Non-Governmental Organizations (TUNGO) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong chín nhóm tổ chức phi chính phủ trong khuôn khổ Công ước khí hậu, bao gồm: BINGO, ENGO, LGMA, IPO, RINGO, TUNGO, Farmers, Women and Gender, YOUNGO. Chín...
Các tổ chức phi chính phủ về doanh nghiệp và công nghiệp (BINGO)
Business and industry non-governmental organizations (BINGO) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong chín nhóm tổ chức phi chính phủ trong khuôn khổ Công ước khí hậu, bao gồm: BINGO, ENGO, LGMA, IPO, RINGO, TUNGO, Farmers, Women and Gender, YOUNGO. Chín...
Các tổ chức phi chính phủ về môi trường (ENGO)
Environment Non-Governmental Organizations (ENGO) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong chín nhóm tổ chức phi chính phủ trong khuôn khổ Công ước khí hậu, bao gồm: BINGO, ENGO, LGMA, IPO, RINGO, TUNGO, Farmers, Women and Gender, YOUNGO. Chín...
Các tổ chức phi chính phủ về nông dân và nông nghiệp (Farmers)
Farmers and agricultural NGOs (Farmers) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong chín nhóm tổ chức phi chính phủ trong khuôn khổ Công ước khí hậu, bao gồm: BINGO, ENGO, LGMA, IPO, RINGO, TUNGO, Farmers, Women and Gender, YOUNGO. Chín...
Các tổ chức Phi chính phủ về phụ nữ và giới (Women and Gender)
Women and Gender Non-Governmental Organizations (Women and Gender) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong chín nhóm tổ chức phi chính phủ trong khuôn khổ Công ước khí hậu, bao gồm: BINGO, ENGO, LGMA, IPO, RINGO, TUNGO, Farmers, Women and Gender, YOUNGO. Chín...
Các-bon đen (BC)
Black carbon (BC) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác loại sol khí được xác định theo cách vận hành dựa trên phép đo độ hấp thụ ánh sáng và phản ứng hóa học và/hoặc độ ổn định nhiệt....
Các-bon Đi-ô-xít (CO2)
Carbon dioxide (CO2) Xã hội và công nghệMột loại khí sinh ra một cách tự nhiên bởi quang hợp tạo vật chất hữu cơ, là một sản phẩm phụ của việc đốt cháy nhiên liệu hóa thạch,...
Các-bon đi-ô-xít tương đương (CO2tđ)
Carbon dioxide equivalent (CO2eq) Xã hội và công nghệHầu hết các chỉ số phát thải khí nhà kính tương đối (chẳng hạn như tiềm năng nóng lên toàn cầu (GWP), tiềm năng thay đổi nhiệt độ toàn cầu...
Các-bon được loại trừ
Excluded carbon Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhPhần các-bon được sử dụng với mục đích phi năng lượng của nhiên liệu hóa thạch (nguyên liệu thô, chất khử và các sản phẩm phi năng lượng) được loại...
Các-bon hóa thạch
Fossil carbon Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác-bon có nguồn gốc từ nhiên liệu hóa thạch hoặc nguồn hóa thạch khác. [9]
Các-bon hữu cơ hòa tan (DOC)
Dissolved Organic Carbon (DOC) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác-bon hữu cơ còn lại trong dung dịch sau khi lọc mẫu, thường sử dụng bộ lọc 0,45 micromet. [15]
Các-bon sinh học
Biogenic carbon Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác-bon có nguồn gốc từ các nguồn sinh học (thực vật hoặc động vật) không bao gồm các-bon hóa thạch. Lưu ý, than bùn được coi là các-bon hóa thạch...
Các-bon tetraclorua (CCl4)
Carbon tetrachloride (CCl4) Xã hội và công nghệHợp chất chứa một nguyên tử các-bon và bốn nguyên tử clo, và là một chất làm suy giảm tầng ô-dôn. Ở dạng thô, các-bon tetraclorua được sử dụng rộng...
Các-bon trong đất
Soil carbon Xã hội và công nghệMột thành phần chính của bể sinh quyển trên cạn trong chu trình các-bon. Lượng các-bon trong đất là một chức năng của lớp phủ thực vật lịch sử và...
Các-bon vô cơ hòa tan (DIC)
Dissolved Inorganic Carbon (DIC) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTổng của tất cả các loại các-bon vô cơ trong dung dịch (ví dụ: cacbonat, bicacbonat, axit cacbonic, các-bon đi-ô-xít). [15]
Các-bon xanh
Blue carbon Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác-bon xanh là các-bon được hấp thụ bởi các sinh vật sống ở ven biển (ví dụ: rừng ngập mặn, đầm lầy muối, cỏ biển) và các hệ sinh thái...
CACAM
CACAM Đàm phán biến đổi khí hậuLiên minh đàm phán của các quốc gia Trung Á và Kavkaz, Albania và Cộng hòa Moldova. [31]
Cách tiếp cận chung
Common approach Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhĐược Nhóm công tác của Quỹ đối tác các-bon Lâm nghiệp (FCPF) xây dựng và được Uỷ ban các bên tham gia FCPF phê duyệt tháng 6/2011, làm cơ sở...
Cách tiếp cận theo phương pháp luận có thể bảo vệ được
Defensible methodological approach Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCách tiếp cận tuân thủ hướng dẫn về các giải pháp thực hành tốt, bao gồm quy trình mô tả các điều kiện có thể áp dụng cách tiếp cận...
Cải thiện quan hệ giới
Gender transformative Giới và BĐKHTrong phạm vi của lồng ghép giới, đây là mốc cao nhất trên năm mốc của phổ đánh giá mức độ tích hợp góc nhìn giới vào một dự án...
Cam kết hạn chế và giảm phát thải định lượng (QELRO)
Quantified Emissions Limitation and Reduction Commitments (QELROs) Đàm phán biến đổi khí hậuCác mục tiêu và thời gian biểu ràng buộc về mặt pháp lý theo Nghị định thư Kyoto để hạn chế hoặc giảm phát thải khí nhà kính của các...
Cam kết khởi động nhanh
Fast-start pledge Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTuyên bố chính trị về một cam kết tài chính cụ thể của một nước để khởi động nhanh các hành động liên quan tới REDD+, nhưng chưa nêu cụ...
Cam kết tài chính khí hậu dài hạn
Long term climate finance Tài chính khí hậuCam kết tài chính của các nước phát triển dành cho các nước đang phát triển để thực hiện các hành động ứng phó với biến đổi khí hậu cho...
Cam kết theo kịch bản khả thi
Feasible scenario commitment Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCam kết theo kịch bản khả thi là biến đổi khí hậu tương ứng với kịch bản phát thải khí nhà kính thấp nhất được đánh giá là khả thi....
Cân bằng khối lượng
Mass balance Xã hội và công nghệViệc áp dụng nguyên lý bảo toàn vật chất. [25]
Cân bằng khối lượng bề mặt băng
Surface mass balance Xã hội và công nghệSự thay đổi khối lượng băng tại bề mặt do (i) Thay đổi lượng băng tích tụ (giáng thủy trừ đi bốc hơi); (ii) Băng mất đi do tan chảy;...
Cảnh quan
Landscape Thích ứng với BĐKHQuang cảnh có thể nhìn thấy về một vùng đất, bao gồm các hình thái cảnh vật như núi, đồi, sông, hồ, ao, biển, các sinh vật sống trên mặt...
Canxi cacbua (Đất đèn)
Calcium carbide Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCanxi cacbua (Đất đèn) được sử dụng trong sản xuất axetylen, sản xuất xyanua và làm chất khử trong lò luyện thép hồ quang điện. Nó được làm từ can-xi...
Cấp tín chỉ sau
Ex-post crediting Thị trường các-bonCấp tín chỉ sau khi đã thẩm tra độc lập lượng giảm phát thải. [24]
Cấp tín chỉ trước
Ex-ante crediting Thị trường các-bonCấp tín chỉ cho lượng giảm phát thải dự kiến trong tương lai (không phù hợp với Nghị định thư Kyoto). [24]
Cát dầu
Tar sand Xã hội và công nghệHỗn hợp đất sét, cát, nước và các hàm lượng khác nhau của dầu nặng có dạng giống như hắc ín mà còn được gọi là bitum. Bitum có thể...
Cây lá kim
Coniferous trees Xã hội và công nghệCây có quả hình nón, chủ yếu là cây thường xanh, lá có hình kim hoặc hình vảy. Gỗ của cây lá kim có tên thương mại là gỗ mềm....
Cây quyết định
Decision tree Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, cây quyết định là cây phân cấp có cấu trúc mô tả các bước được...
Cây rụng lá
Deciduous trees Xã hội và công nghệNhững loài cây rụng lá vào một thời điểm trong năm, ví dụ như cây sồi, cây phong. [25]. Xem thêm Cây lá kim.
Chất chuyển tiếp
Transitional substance Bảo vệ tầng Ô-dônTrong khuôn khổ của Nghị định thư Montreal, thuật ngữ này thường đề cập đến các HCFC, được sử dụng làm chất thay thế tạm thời cho CFC, trên cơ...
Chất có thể phân hủy (sinh học)
Biodegradable Xã hội và công nghệVật chất có thể được vi khuẩn hoặc sinh vật phân giải phân hủy thành các chất có cấu tạo đơn giản hơn (như các nguyên tố hoặc hợp chất)....
Chất diệp lục sinh vật đáy
Benthic chlorophyll Xã hội và công nghệMột chỉ số về tình trạng phú dưỡng của một lưu vực dựa trên sự hiện diện của vi tảo ở vùng nước trầm tích ở dưới cùng của lưu...
Chất gây ô nhiễm không khí
Air pollutant Xã hội và công nghệXem Ô nhiễm không khí.
Chất HC
Hydrocarbons (HC) Bảo vệ tầng Ô-dônMột họ hóa chất bao gồm các-bon và hydro. HC được sử dụng thay thế cho các chất làm suy giảm tầng ô-dôn (ODS) và HFC. Chúng không phải là...
Chất HFO
Hydrofluoro-olefin (HFO) Bảo vệ tầng Ô-dônMột họ hóa chất bao gồm hydro, flo và các-bon, với một liên kết đôi trong phân tử. Chúng có thời gian tồn tại ngắn trong khí quyển và do...
Chất không thể phân hủy sinh học
Nonbiodegradable Xã hội và công nghệChất không thể phân hủy trong môi trường bởi các quá trình tự nhiên. [25]. Xem thêm Chất có thể phân hủy sinh học.
Chất làm suy giảm tầng ô-dôn (ODS)
Ozone Depleting Substance (ODS) Bảo vệ tầng Ô-dônMột chất gây suy giảm (phá hủy) tầng ô-dôn bảo vệ của Trái đất, làm cho nó bị mỏng hơn. Các ODS được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal...
Chất lỏng khí tự nhiên (NGL)
Natural gas liquids (NGLs) Xã hội và công nghệCác hydro-các-bon trong khí tự nhiên được tách ra thành thể lỏng từ thể khí. Bao gồm khí hóa lỏng tự nhiên xử lý tại nhà máy và khí ngưng...
Chất lượng của năng lượng
Energy quality Xã hội và công nghệKhả năng của một dạng năng lượng để thực hiện công việc hữu ích. Các nguồn nhiệt lượng cao và năng lượng hóa học trong nhiên liệu hóa thạch và...
Chất thải rắn đô thị (MSW)
Municipal solid waste (MSW) Xã hội và công nghệChất thải rắn sinh hoạt và một số chất thải không nguy hại từ hoạt động thương mại, các cơ quan và cơ sở công nghiệp, thường được xử lý...
Chất thổi (trong sản xuất xốp)
Blowing agent (for foam production) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhKhí, chất lỏng dễ bay hơi hoặc hóa chất tạo ra khí trong quá trình sản xuất. Khí tạo ra bọt khí hoặc tế bào trong cấu trúc nhựa của...
Chạy kiểm tra
Control run Xã hội và công nghệChạy mô hình để cung cấp đường 'cơ sở' nhằm so sánh với các thử nghiệm biến đổi khí hậu. Chạy kiểm tra sử dụng các giá trị không đổi...
Chênh lệch nhiệt độ ngày (DTR)
Diurnal Temperature Range (DTR) Xã hội và công nghệSự chênh lệch nhiệt độ cao nhất và thấp nhất trong vòng 24 giờ. [5], [7]
Chi phí xã hội của các-bon (SCC)
Social Cost of Carbon (SCC) Thị trường các-bonGiá trị hiện tại ròng của thiệt hại khí hậu tổng hợp (với thiệt hại tổng thể được biểu thị bằng một số có dấu dương) từ một tấn các-bon...
Chỉ số bất bình đẳng giới (GII)
Gender Inequality Index (GII) Giới và BĐKHChỉ số được UNDP xây dựng vào năm 2010, phản ánh các bất bình đẳng trên cơ sở giới, được đo đạc trên ba phương diện - sức khỏe sinh...
Chỉ số gió mùa mùa hè của Việt Nam (VSMI)
Viet Nam summer monsoon index (VSMI) Xã hội và công nghệĐặc trưng bởi trường gió mực 850hPa (U850hPa) trung bình khu vực 50N-150N và 1000E-1100E. Chỉ số VSMI phản ánh tốt hoàn lưu quy mô lớn, cũng như hệ quả...
Chỉ số lượng mưa chuẩn hóa
Standardized Precipitation Index (SPI) Xã hội và công nghệTỷ số của lượng mưa thực tế (tổng lượng mưa tháng, mùa và năm) trừ đi lượng mưa trung bình nhiều năm và chia cho độ lệch tiêu chuẩn. Hạn...
Chỉ số phát triển giới
Gender Development Index Giới và BĐKHSố liệu tổng hợp phản ánh thực trạng bình đẳng giới, được tính trên cơ sở tuổi thọ trung bình, trình độ giáo dục và thu nhập bình quân đầu...
Chỉ số tia cực tím (UVI)
UV Index (UVI) Bảo vệ tầng Ô-dônMột phép đo mức độ của tia cực tím, được sử dụng làm hướng dẫn để thông báo cho công chúng về mức độ tia cực tím hàng ngày dự...
Chi tiết hóa
Downscaling Xã hội và công nghệChi tiết hóa là các phương pháp để thu được các thông tin có tỷ lệ không gian nhỏ hơn, tới cấp địa phương hoặc cấp vùng (từ 10 đến...
Chia sẻ gánh nặng (còn được gọi là Chia sẻ nỗ lực)
Burden sharing (also referred to as Effort sharing) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong bối cảnh giảm phát thải, chia sẻ gánh nặng đề cập đến việc chia sẻ nỗ lực giảm nguồn phát thải hoặc tăng cường hấp thụ khí nhà kính...
Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới
National strategy on gender equality Giới và BĐKHChiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021 - 2030 được ban hành kèm theo Nghị quyết số 28/NQ-CP của Chính phủ ngày 03 tháng 03 năm...
Chiều cao sóng đại diện
Significant wave height Xã hội và công nghệGiá trị trung bình của một phần ba chiều cao lớn nhất của sóng (từ chân đến đỉnh) khi biển lặng và khi biển động trong một khoảng thời gian...
Chính sách và biện pháp (PAM)
Policies and Measures (PAMs) Đàm phán biến đổi khí hậuMột cụm từ thường được sử dụng - đôi khi được viết tắt là PAM - đề cập đến các bước được thực hiện hoặc sẽ được thực hiện bởi...
Chỏm băng
Ice cap Xã hội và công nghệMột khối băng hình vòm, bao phủ một diện tích đất cao, có phạm vi nhỏ hơn đáng kể so với một khối băng. [10]
Chu kỳ lặp lại
Return period Xã hội và công nghệKhoảng thời gian trung bình giữa các lần xuất hiện một hiện tượng (ví dụ như lũ lụt hoặc mưa lớn) với cường độ và phạm vi xác định. [5],...
Chu kỳ thủy văn (Còn gọi là chu kỳ nước)
Hydrological cycle (also referred to as water cycle) Xã hội và công nghệChu kỳ trong đó nước bốc hơi từ các đại dương và bề mặt đất, được vận chuyển trên mặt đất vào hoàn lưu khí quyển dạng hơi nước, ngưng...
Chủ tịch
Chair (Chairman, Chairperson) Đàm phán biến đổi khí hậuCác đại biểu quốc gia do các Chính phủ tham gia bầu chọn để dẫn dắt các cuộc thảo luận của các cơ quan thuộc Công ước. Các Chủ tịch...
Chu trình các-bon
Carbon cycle Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhThuật ngữ được sử dụng để mô tả dòng các-bon (ở nhiều dạng khác nhau, ví dụ như các-bon đi-ô-xít (CO2), các-bon trong sinh khối và các-bon hòa tan trong...
Chu trình làm lạnh dưới tới hạn
Sub-critical refrigeration cycle Bảo vệ tầng Ô-dônMột hệ thống lạnh với cả thiết bị bay hơi và dàn ngưng hoạt động ở nhiệt độ dưới nhiệt độ giới hạn. Hầu hết các hệ thống lạnh đều...
Chu trình làm lạnh tới hạn
Trans critical refrigeration cycle Bảo vệ tầng Ô-dônMột hệ thống làm lạnh trong đó thiết bị bay hơi hoạt động dưới nhiệt độ tới hạn, nhưng thiết bị ngưng tụ hoạt động như một bộ làm mát...
Chu trình lưu huỳnh
Sulfur cycle Xã hội và công nghệDịch chuyển tuần hoàn của lưu huỳnh qua các thể hóa học khác nhau từ môi trường tới cơ thể sống rồi lại quay trở lại môi trường. [25]
Chu trình ni-tơ
Nitrogen cycle Xã hội và công nghệSự vận chuyển tuần hoàn của ni-tơ ở các dạng hóa học khác nhau từ môi trường, đến sinh vật, và sau đó trở lại môi trường. [25]
Chu trình oxy
Oxygen cycle Xã hội và công nghệSự luân chuyển tuần hoàn của oxy ở các dạng hóa học khác nhau từ môi trường, đến các sinh vật, và sau đó trở lại môi trường. [25]
Chu trình quản lý thiên tai
Disaster management cycle Xã hội và công nghệChu trình quản lý thiên tai mô tả các trình tự và các thành phần được gọi là quản lý thiên tai. Ngoài việc xem xét việc chuẩn bị sẵn...
Chu trình sinh địa hóa
Biogeochemical cycle Xã hội và công nghệChu trình tuần hoàn tự nhiên, trong đó chất dinh dưỡng tồn tại ở các dạng hóa học khác nhau được đưa vào các cấu trúc sinh học, sau đó...
Chuẩn khí hậu
Climatic normal Xã hội và công nghệGiá trị trung bình của yếu tố khí hậu trong một khoảng thời gian nhất định, thường là 30 năm, làm căn cứ để đánh giá sự khác biệt khí...
Chuẩn mực giới
Gender norms Giới và BĐKHChuẩn mực giới là những quan niệm về cách mà nam giới và nữ giới nên cư xử và hành động. Nói cách khác, chuẩn mực giới là những tiêu...
Chuẩn sai khí hậu
Climatic anomaly Xã hội và công nghệ(i) Độ lệch của giá trị một yếu tố khí hậu so với chuẩn khí hậu hoặc so với giá trị trung bình của nó trong một giai đoạn; (ii)...
Chuồng trại chăn nuôi
Feedlot Xã hội và công nghệKhông gian khép kín ở ngoài trời hoặc trong nhà được sử dụng để nuôi hàng trăm đến hàng ngàn gia súc. [25]. Xem thêm Bãi chăn thả.
Chương trình cho vay CDM
CDM Loan Scheme Thị trường các-bonMột sáng kiến cho vay không lãi suất liên quan đến Cơ chế phát triển sạch (CDM), nhằm cung cấp vốn cho các dự án để phát triển PDD (Project...
Chương trình Hỗ trợ tuân thủ (CAP)
Compliance Assistance Programme (CAP) Bảo vệ tầng Ô-dônMột chương trình do MLF tài trợ nhằm hỗ trợ các bên thuộc Điều 5 tuân thủ các điều khoản của Nghị định thư Montreal, do Chương trình Hành động...
Chương trình hoạt động (PoA)
Programme of Activities (PoA) Đàm phán biến đổi khí hậuTrong khuôn khổ cơ chế phát triển sạch CDM, Chương trình hoạt động (PoA) là một hành động tự nguyện và có sự điều phối, được thực hiện bởi một...
Chương trình khí nhà kính
Greenhouse gas programme Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhHệ thống hoặc mô hình vùng, quốc gia, quốc tế mang tính tự nguyện hoặc bắt buộc có đăng ký, kê khai hoặc quản lý các phát thải, loại bỏ,...
Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP)
UN Environment or United Nations Environment Programme (UNEP) Đàm phán biến đổi khí hậuMột cơ quan của Liên hợp quốc. Một trong những cơ quan thực hiện của MLF, quản lý Chương trình Hành động ô-dôn, Chương trình hỗ trợ tuân thủ và...
Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc (UNDP)
United Nations Development Programme (UNDP) Đàm phán biến đổi khí hậuTổ chức trực thuộc Liên hợp quốc được thành lập năm 1965 tại New York, Mỹ trên cơ sở hợp nhất hai cơ quan của Liên hợp quốc là Chương...
Chương trình quốc gia (CP)
Country Programme (CP) Đàm phán biến đổi khí hậuTrong khuôn khổ Nghị định thư Montreal, một Chương trình Quốc gia được phát triển bởi một Bên thuộc Điều A5 của Nghị định thư và nhận hỗ trợ từ...
Chuyển đổi
Transformation Xã hội và công nghệCác thay đổi của các thuộc tính cơ bản của một hệ thống (bao gồm cả hệ thống giá trị, chế độ quy định, lập pháp, hoặc hành chính; tổ...
Chuyển đổi hoàn toàn
Transformative change Xã hội và công nghệMột sự thay đổi toàn hệ thống đòi hỏi nhiều hơn là chỉ những thay đổi về công nghệ thông qua việc xem xét các yếu tố kinh tế và...
Chuyển đổi mô hình
Transformational change / Paradigm shift Xã hội và công nghệThuật ngữ chỉ sự thay đổi căn bản và có quy mô lớn trong nền kinh tế của một quốc gia hoặc một vùng từ phát thải nhiều các-bon và...
Chuyển giao công nghệ
Technology transfer Xã hội và công nghệMột tập hợp rộng lớn các quy trình trao đổi bao gồm kiến thức, kinh nghiệm và thiết bị để giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí...
Chuyển giao rủi ro
Risk transfer Xã hội và công nghệChuyển giao rủi ro thường được dùng để chỉ các quá trình mà hậu quả tài chính của những rủi ro cụ thể được chính thức hoặc không chính thức...
Cơ chế công nghệ
Technology Mechanism Xã hội và công nghệNăm 2010, COP thành lập Cơ chế Công nghệ với mục tiêu đẩy nhanh và tăng cường phát triển và chuyển giao công nghệ khí hậu. Cơ chế Công nghệ...
Cơ chế cưỡng bức
Forcing mechanism Xã hội và công nghệMột quá trình làm thay đổi cân bằng năng lượng của hệ thống khí hậu (thay đổi sự cân bằng tương đối giữa bức xạ mặt trời đến và bức...
Cơ chế đồng tài trợ
Co-financing mechanism Tài chính khí hậuCơ chế trong đó nhiều bên cùng tài trợ cho một dự án. Đồng tài trợ khí hậu hàm ý nguồn lực tài chính được đóng góp bởi các tổ...
Cơ chế giải quyết khiếu nại
Grievance Redress Mechanism (GRM) Đàm phán biến đổi khí hậuBao gồm các phương thức chính thức và phi chính thức để tiếp nhận và thúc đẩy việc giải quyết (thông qua đối thoại, đàm phán, hòa giải hoặc phân...
Cơ chế phát triển sạch
Clean Development Mechanism (CDM) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột cơ chế được thiết lập theo Nghị định thư Kyoto mà qua đó các nước phát triển có thể tài trợ cho các dự án giảm phát thải hoặc...
Cơ chế tham vấn để đạt được sự đồng thuận dựa trên nguyên tắc tự nguyện, được thông tin trước và đầy đủ
Free, prior and informed consent (FPIC) Đàm phán biến đổi khí hậuCơ chế tham vấn với các nguyên tắc đảm bảo tất cả các bên liên quan đều được tiếp cận thông tin, được tham vấn một cách đầy đủ, đều...
Cơ chế thực hiện chung (JI)
Joint Implementation (JI) Đàm phán biến đổi khí hậuMột cơ chế theo Nghị định thư Kyoto mà qua đó một nước phát triển có thể nhận được "các đơn vị giảm phát thải" khi quốc gia đó giúp...
Cơ chế tín chỉ chung (JCM)
Joint Crediting Mechanism (JCM) Đàm phán biến đổi khí hậuMột cơ chế hợp tác giữa Nhật Bản với các nước đang phát triển để giảm phát thải khí nhà kính, trong đó kết quả giảm phát thải được đánh...
Cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon
Carbon credit mechanism Đàm phán biến đổi khí hậuCơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon là các cơ chế thực hiện việc đăng ký, triển khai các chương trình, dự án giảm nhẹ phát thải khí...
Cố định đạm (cố định ni-tơ)
Nitrogen fixation Xã hội và công nghệQuá trình biến đổi nitơ tự do trong khí quyển thành các hợp chất có nitơ hữu ích cho thực vật và các sinh vật khác nhờ sét, hay nhờ...
Cô lập các-bon
Carbon sequestration Xã hội và công nghệSự hấp thụ và lưu trữ các-bon. Ví dụ, các loài thực vật hấp thụ các-bon đi-ô-xít, hấp thụ các-bon và thải oxy ra môi trường. Nhiên liệu hóa thạch...
Cô lập các-bon
Sequestration Xã hội và công nghệQuá trình tăng trữ lượng các-bon trong các bể các-bon không kể bể khí quyển. Có nhiều cơ hội để hấp thụ CO2 từ khí quyển như thông qua quá...
Cơ quan đăng ký, hệ thống đăng ký
Registries, registry systems Thị trường các-bonCơ sở dữ liệu điện tử theo dõi và ghi lại tất cả các giao dịch theo hệ thống giao dịch phát thải khí nhà kính của Nghị định thư...
Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA)
International Atomic Energy Agency (IAEA) Đàm phán biến đổi khí hậuTổ chức quốc tế được thành lập ngày 29 tháng 7 năm 1957 với mục đích đẩy mạnh việc sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình...
Cơ quan quốc gia được chỉ định (DNA)
Designated National Authority (DNA) Đàm phán biến đổi khí hậuCơ quan được chỉ định điều phối việc thực hiện các dự án CDM. DNA cấp Thư phê duyệt để đăng ký dự án. Dự án CDM cần cả Thư...
Cơ sở có sản xuất năng lượng là hoạt động phụ
Auto producer Xã hội và công nghệMột doanh nghiệp có sản xuất điện hoặc nhiệt để sử dụng riêng hoặc bán như một hoạt động phụ, nhưng không phải là mục đích kinh doanh chính. [37]
Cơ sở phát thải
Facility Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, cơ sở phát thải là một cơ sở có thiết bị lắp đặt đơn lẻ,...
Có thể phân hủy
Degradable Xã hội và công nghệXem Có thể phân hủy sinh học.
Cổ tức kép
Double dividend Thị trường các-bonMức độ mà doanh thu được tạo ra bởi các công cụ chính sách, chẳng hạn như thuế các-bon hoặc giấy phép phát thải được bán đấu giá (có thể...
Công bằng phân phối
Distributive equity Xã hội và công nghệCông bằng phân phối là cân bằng trong hậu quả, kết quả, chi phí và các lợi ích của hành động hay chính sách. Đối với biến đổi khí hậu...
Công bố thẩm định/ Công bố kiểm định
Validation statement/ Verification statement Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhSự tuyên bố chính thức bằng tài liệu cho người sử dụng đã định, tài liệu này cung cấp sự đảm bảo cho các công bố trong xác nhận khí...
Cộng đồng
Communities Thích ứng với BĐKHNhóm người dân địa phương, trong đó có dân tộc thiểu số, những người du cư hoặc các cộng đồng địa phương khác – những người có thu nhập, sinh...
Công lý khí hậu
Climate justice Đàm phán biến đổi khí hậuCông lý kết nối sự phát triển và các quyền con người nhằm đạt được một cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong khi đặt vấn đề...
Công nghệ có mục đích chung
General purpose technologies (GPT) Xã hội và công nghệCông nghệ có mục đích chung có thể hoặc đang được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau theo những cách làm thay đổi cơ bản phương...
Công nghệ hoặc thiết bị thay thế
Alternative technologies or equipment Bảo vệ tầng Ô-dônCác công nghệ hoặc thiết bị mà việc sử dụng chúng có thể làm giảm hoặc loại bỏ một cách hiệu quả phát thải các chất có hoặc có khả...
Công nghệ khí hậu
Climate technologies Xã hội và công nghệCác công nghệ được sử dụng để giải quyết biến đổi khí hậu được gọi là công nghệ khí hậu. Các công nghệ khí hậu giúp giảm phát thải khí...
Công ty hàng không
Air carrier Xã hội và công nghệĐơn vị điều hành một hệ thống vận tải thương mại bằng đường hàng không (ví dụ như hãng hàng không) sử dụng máy bay, đã được Cơ quan có...
Công ước đa dạng sinh học (CBD)
Convention on Biological Diversity (CBD) Đàm phán biến đổi khí hậuCông ước Đa dạng sinh học (CBD) là công cụ pháp lý quốc tế về "bảo tồn đa dạng sinh học, sử dụng bền vững các thành phần của nó...
Công ước Khung của Liên Hiệp Quốc về Biến đổi khí hậu
United Nation Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) Đàm phán biến đổi khí hậuThường được gọi tắt là Công ước khí hậu, được hơn 150 nước ký tại Hội nghị Thượng đỉnh trái đất ở Rio de Janeiro năm 1992. Mục tiêu cuối...
Công ước Liên hợp quốc về chống sa mạc hóa (UNCCD)
United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong các Công ước Rio tập trung vào chống sa mạc hóa.
Công ước về các loài động vật hoang dã di cư (CMS)
Convention on Migratory Species of Wild Animals (CMS) Đàm phán biến đổi khí hậuCông ước về các loài động vật hoang dã di cư (CMS), còn được gọi là Công ước Bonn, là một hiệp ước môi trường của Liên hợp quốc cung...
Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử chống lại phụ nữ (CEDAW)
Convention on Ending Discrimination Against Women (CEDAW) Giới và BĐKHCông ước được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua vào năm 1979 và còn được gọi là văn bản luật quốc tế về quyền của phụ nữ. Hiện...
Công ước Viên (VC)
Vienna Convention (VC) Bảo vệ tầng Ô-dônCông ước Viên về bảo vệ tầng ô-dôn được thông qua năm 1985. [24]
Cực đoan khí hậu (hiện tượng khí hậu hoặc thời tiết cực đoan)
Climate extreme (extreme weather or climate event) Xã hội và công nghệLà sự xuất hiện giá trị cao hơn (hoặc thấp hơn) giá trị ngưỡng của một yếu tố thời tiết hoặc khí hậu, gần các giới hạn trên (hay dưới)...
Cuộc họp
Meeting Đàm phán biến đổi khí hậuMột cuộc họp chính thức diễn ra trong một "phiên họp". Ví dụ, mỗi phiên họp của COP được chia thành một số cuộc họp. Một cuộc họp thường diễn...
Cuộc họp các Bên
Meeting of the Parties (MOP) Đàm phán biến đổi khí hậuCuộc họp thường niên chính của tất cả các Bên tham gia Nghị định thư Montreal. MOP là cơ quan ra quyết định cao nhất theo Nghị định thư, đưa...
Cường độ các-bon
Carbon intensity Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhLượng khí thải các-bon đi-ô-xít (CO2) được giải phóng trên một đơn vị của một biến khác như Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), sử dụng năng lượng đầu ra...
Cường độ sử dụng năng lượng
Energy intensity Xã hội và công nghệTỷ lệ giữa mức tiêu thụ năng lượng với một lượng sản phẩm đầu ra nhất định, thường đề cập tới năng lượng sơ cấp hoặc năng lượng cuối cùng...
Đá phiến dầu
Oil shale Xã hội và công nghệMột loại đá trầm tích hạt mịn được hình thành dưới lòng đất, có chứa các hàm lượng khác nhau của kerogen - một hỗn hợp rắn dạng sáp của...
Dải hội tụ nhiệt đới (ITCZ)
Inter-Tropical Convergence Zone (ITCZ) Xã hội và công nghệMột vành đai xích đạo có áp suất thấp, đối lưu mạnh và lượng mưa lớn nằm gần xích đạo, nơi gió mậu dịch đông bắc gặp gió mậu dịch...
Đảm bảo chất lượng (QA)
Quality Assurance (QA) Xã hội và công nghệTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, các hoạt động Đảm bảo Chất lượng (QA) bao gồm một hệ thống quy trình...
Đánh giá chuyên sâu (IDR)
In-Depth Review (IDR) Xã hội và công nghệMột quy trình theo đó việc thực hiện Công ước và/hoặc Nghị định thư Kyoto của Bên Phụ lục I được đánh giá về mặt kỹ thuật bởi các nhóm...
Đánh giá nhu cầu công nghệ (TNA)
Technology Needs Assessments (TNA) Xã hội và công nghệĐánh giá nhu cầu công nghệ khí hậu là điểm khởi đầu cho hành động hiệu quả đối với biến đổi khí hậu. Hiểu những nhu cầu này, chúng ta...
Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu
Climate change impact assessment Thích ứng với BĐKHViệc xác định và đánh giá mức độ ảnh hưởng tích cực, tiêu cực, ngắn hạn và dài hạn; mức độ dễ bị tổn thương, rủi ro và tổn thất,...
Đánh giá thể chế và chi tiêu công biến đổi khí hậu (CPEIR)
Climate public expenditure and institutional review (CPEIR) Thích ứng với BĐKHMột công cụ để phân tích, đánh giá việc sử dụng ngân sách công cho các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu ở cả cấp quốc gia...
Đánh giá thích ứng
Adaptation assessment Thích ứng với BĐKHĐánh giá thích ứng là tiến hành xác định và đánh giá các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu theo các tiêu chí như tính khả dụng,...
Đánh giá vòng đời (LCA)
Lifecycle Assessment (LCA) Xã hội và công nghệTổng hợp và đánh giá các đầu vào, đầu ra và các tác động môi trường tiềm năng của một sản phẩm hay dịch vụ trong suốt vòng đời của...
Danh mục chính
Key category Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhDanh mục chính là danh mục các nguồn phát thải/hấp thụ được ưu tiên trong hệ thống kiểm kê quốc gia, bởi vì kết quả ước tính của nó có...
Danh mục IPCC
IPCC Category Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTheo phân loại của IPCC, các dữ liệu được phân loại vào các danh mục gồm bốn lĩnh vực chính là Năng lượng; Các quá trình công nghiệp và tiêu...
Danh sách các chuyên gia
Roster of experts Đàm phán biến đổi khí hậuCác chuyên gia do các Bên tham gia Công ước khí hậu chỉ định để hỗ trợ Ban Thư ký trong công việc liên quan đến rà soát các báo...
Dao động Bắc Đại Tây Dương
North Atlantic Oscillation (NAO) Xã hội và công nghệDao động Bắc Đại Tây Dương bao gồm các biến động tương phản trong áp suất khí quyển gần Iceland và gần Azores. Do đó nó tương ứng với biến...
Dao động đa thập kỷ Đại Tây Dương
Atlantic Multi-decadal Oscillation (AMO) Xã hội và công nghệSự biến động trong nhiều thập kỷ (65 - 75 năm) ở Bắc Đại Tây Dương, trong đó nhiệt độ bề mặt nước biển cho thấy các giai đoạn ấm...
Dao động hình khuyên phía bắc
Northern Annular Mode (NAM) Xã hội và công nghệMột biến động mùa đông trong biên độ của một hình thế đặc trưng bởi khí áp bề mặt thấp ở Bắc Cực và gió chính tây mạnh ở vĩ...
Dao động hình khuyên phía Nam (SAM)
Southern Annular Mode (SAM) Xã hội và công nghệDao động giống như dao động hình khuyên phía Bắc (NAM) nhưng ở nam bán cầu. [5], [7]. Xem thêm Dao động hình khuyên phía Bắc (NAM).
Dao động khí hậu
Climatic variability Xã hội và công nghệNhững thay đổi của giá trị trung bình hoặc các đặc trưng thống kê khác (độ lệch chuẩn, tần suất các giá trị cực trị...) của các yếu tố khí...
Dao động thập kỷ Thái Bình Dương (PDO)
Pacific Decadal Oscillation (PDO) Xã hội và công nghệChuỗi hình thế của hàm trực giao thực nghiệm đầu tiên của nhiệt độ bề mặt nước biển trên Bắc Thái Bình Dương về phía 20° Bắc. PDO mở rộng...
Đảo nhiệt các đô thị
Urban heat island Xã hội và công nghệSự ấm lên tương đối của một thành phố so với khu vực nông thôn xung quanh, kết hợp với những thay đổi trong dòng chảy bề mặt, giữ nhiệt...
Đập
Dam Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột cấu trúc nhân tạo ngăn dòng nước để giữ nước trong hồ chứa. Thường được xây dựng bằng đất hoặc bê tông. [15]
Đáp ứng về giới
Gender responsive Giới và BĐKHThể hiện mức độ chuyển từ nhận thức thành hành động thực tiễn để cải thiện tình trạng bất bình đẳng giới. Nói một cách khác, đáp ứng giới là...
Đất
Soil Xã hội và công nghệHỗn hợp phức tạp của các khoáng chất vô cơ (chủ yếu là sét, phù sa và cát), có khả năng làm phân hủy chất hữu cơ, nước, không khí...
Đất Andosol
Andosol Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột loại đất được hình thành trong tro núi lửa. Nói chung đất andosols có tính thấm nước tốt và có thiên hướng màu mỡ. [14]
Đất canh tác
Arable land Xã hội và công nghệĐất có thể canh tác để trồng trọt. [25]
Đất đai được quản lý
Managed Land Xã hội và công nghệĐất đai nơi các can thiệp và thực hành của con người được áp dụng vào sản xuất và các chức năng sinh thái hoặc xã hội. Tất cả các...
Đất đóng băng
Frozen ground Xã hội và công nghệĐất hoặc đá mà một phần hoặc tất cả nước trong các lỗ rỗng được đông lạnh. Mặt đất quanh năm đông lạnh được gọi là băng vĩnh cửu. Mặt...
Đất ngập nước
Wetlands Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhDanh mục này bao gồm đất được bao phủ hoặc bão hòa bởi nước trong suốt cả năm hoặc một khoảng thời gian trong năm (ví dụ: đất than bùn)...
Đất rừng
Forest Land Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, danh mục này bao gồm tất cả đất có thảm thực vật thân gỗ phù...
Đất than bùn
Peatland Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, đất than bùn thuộc hệ sinh thái đất ngập nước nơi than bùn chiếm phần...
Dầu
Oil Xã hội và công nghệXem Dầu thô, Dầu mỏ.
Dầu bán thành phẩm
Unfinished oils Xã hội và công nghệTất cả các loại dầu cần được tiếp tục xử lý thêm, ngoại trừ những loại chỉ cần được trộn cơ học. Bao gồm naphtha và các loại dầu nhẹ,...
Dấu chân các-bon
Carbon Footprint Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTổng lượng các khí nhà kính mà một người, một gia đình, một toà nhà, cơ quan… trực tiếp hoặc gián tiếp phát thải vào khí quyển hàng năm hoặc...
Dầu đá phiến
Shale oil Xã hội và công nghệDầu chảy chậm, màu nâu sẫm, nặng thu được khi kerogen trong đá phiến dầu bị bốc hơi ở nhiệt độ cao và sau đó ngưng tụ. Dầu đá phiến...
Dầu hỏa
Kerosene Xã hội và công nghệMột sản phẩm chưng cất dầu mỏ có nhiệt độ chưng cất tối đa là 2050C tại điểm thu hồi 10%, điểm sôi cuối cùng là 3000C và điểm chớp...
Dầu mazut chưng cất
Distillate fuel oil Xã hội và công nghệPhân loại chung cho các phân đoạn dầu mỏ được sản xuất thông qua các hoạt động chưng cất truyền thống. Dầu mazut chưng cất được chia thành dầu mazut...
Dầu mỏ
Petroleum Xã hội và công nghệMột thuật ngữ chung đề cập tới dầu và các sản phẩm từ dầu ở tất cả các dạng, như dầu thô, khí ngưng tụ, dầu bán thành phẩm, sản...
Dấu ngoặc vuông
Square brackets Đàm phán biến đổi khí hậuCác ký hiệu đánh máy [ -- ] được đặt trong văn bản đang đàm phán để cho biết rằng ngôn ngữ kèm theo đang được thảo luận nhưng chưa...
Dầu nhiên liệu cặn
Residual fuel oil Xã hội và công nghệCác loại dầu nặng hơn còn sót lại sau khi dầu nhiên liệu và hydrocarbon nhẹ đã được chưng cất qua quá trình lọc dầu. Bao gồm dầu nhiên liệu...
Dầu nhờn
Lubricant Xã hội và công nghệMột chất được sử dụng để giảm ma sát giữa các bề mặt ổ trục hoặc làm chất liệu xử lý, hoặc kết hợp với các chất liệu khác làm...
Dầu thô
Crude oil Xã hội và công nghệHỗn hợp hydrocacbon tồn tại ở pha lỏng trong các bể chứa ngầm dưới đất và giữ nguyên trạng thái lỏng ở áp suất khí quyển sau khi đi qua...
Đề xuất của Brazil
Brazilian proposal Đàm phán biến đổi khí hậuMột đề xuất của phái đoàn Brazil được đưa ra vào tháng 5 năm 1997 như một phần của các cuộc đàm phán về Nghị định thư Kyoto. Đề xuất...
Đi-ô-xít sulfur (SO2)
Sulfur dioxide (SO2) Xã hội và công nghệHợp chất bao gồm một phân tử sulfur và hai phân tử oxy. Đi-ô-xít sulfur phát tán vào khí quyển thông qua các quá trình tự nhiên và nhân tạo,...
Địa bàn can thiệp của dự án
Project intervention area Thị trường các-bonĐịa bàn dự kiến sẽ triển khai các hành động, các giải pháp can thiệp. [40]
Địa phương
Subnational Đàm phán biến đổi khí hậuCấp thấp hơn cấp quốc gia (trung ương), ví dụ như vùng, tỉnh, thành phố, có các thẩm quyền cụ thể và thường được trao quyền để tự quản lý...
Địa quyển
Geosphere Xã hội và công nghệĐất, trầm tích và các lớp đá của vỏ Trái đất, cả trên lục địa và dưới thềm đại dương. [25]
Đĩa Secchi đo độ trong của nước
Secchi depth Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột phép đo thực tế về độ đục của nước (so với độ trong) dựa trên độ sâu khi mà đĩa Secchi tiêu chuẩn (do Angelo Secchi sáng chế) không...
Dịch vụ khí hậu
Climate services Thích ứng với BĐKHDịch vụ khí hậu đề cập đến các thông tin và sản phẩm giúp nâng cao kiến thức và hiểu biết của người dùng về tác động của biến đổi...
Điểm tới hạn
Tipping point Xã hội và công nghệNgưỡng quan trọng trong mức độ thay đổi thuộc tính hệ thống mà nếu vượt qua đó thì một hệ thống sẽ tái tổ chức, thường là đột ngột và...
Điểm tương tác với các mục tiêu phát triển bền vững
SDG-interaction score Đàm phán biến đổi khí hậuThang điểm bảy (Nilsson và cộng sự., 2016) được sử dụng để đánh giá sự tương tác giữa các phương án giảm phát thải và mục tiêu phát triển bền...
Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC)
Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) Đàm phán biến đổi khí hậuTổ chức quốc tế của các quốc gia trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương với mục tiêu tăng cường mối quan hệ về kinh tế và chính...
Điều 4.1 của Công ước khí hậu
Article 4.1 UNFCCC Đàm phán biến đổi khí hậuMột điều khoản của Công ước quy định các cam kết chung của tất cả các Bên, đang phát triển hoặc phát triển. [31]
Điều 4.2 của Công ước khí hậu
Article 4.2 UNFCCC Đàm phán biến đổi khí hậuMột điều khoản của Công ước chỉ nêu rõ các cam kết cụ thể của các Bên là nước phát triển (Phụ lục I) - đáng chú ý là họ...
Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris
Article 6.2 Paris Agreement Đàm phán biến đổi khí hậuĐiều khoản quy định cơ chế cho phép các Bên tham gia Thỏa thuận Paris thực hiện việc trao đổi kết quả giảm phát thải khí nhà kính quốc tế...
Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris
Article 6.4 Paris Agreement Đàm phán biến đổi khí hậuĐiều khoản quy định cơ chế cho phép và khuyến khích các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhà nước và tư nhân của các nước phát triển đầu tư,...
Điều chỉnh (theo Nghị định thư Montreal)
Adjustment (in Montreal Protocol) Bảo vệ tầng Ô-dônNhững thay đổi trong văn bản pháp lý của Nghị định thư Montreal. Các điều chỉnh được sử dụng như một cơ chế để sửa đổi các biện pháp kiểm...
Điều chỉnh đẳng tĩnh băng
Glacial isostatic adjustment Xã hội và công nghệSự phản ứng của bề mặt trái đất đối với thay đổi của các khối băng trên toàn cầu. Quá trình này sẽ làm thay đổi mực nước biển tại...
Điều chỉnh tương ứng
Corresponding adjustment Xã hội và công nghệViệc đảm bảo lượng các-bon được trao đổi giữa các nước là các Bên tham gia Thỏa thuận Paris sẽ được bù cho Bên mua và trừ cho Bên bán...
Định dạng báo cáo thống nhất
Uniform report format Đàm phán biến đổi khí hậuMột định dạng tiêu chuẩn thông qua đó các Bên gửi thông tin về các hoạt động được thực hiện chung theo Công ước. [31]
Dinh dưỡng đại dương
Ocean fertilisation Xã hội và công nghệMột phương pháp loại bỏ các-bon đi-ô-xít (CDR) được đề xuất dựa trên sự gia tăng có chủ ý nguồn cung cấp chất dinh dưỡng cho đại dương gần bề...
Định kiến giới
Gender stereotype Giới và BĐKHNhận thức, thái độ và sự đánh giá thiên lệch, tiêu cực về đặc điểm, vị trí, vai trò và năng lực của các giới.
Độ ẩm đất
Soil moisture Xã hội và công nghệLượng nước lưu trữ ở trong hoặc tại bề mặt đất và có thể bốc hơi. [5], [7]
Độ che phủ đất
Land cover Xã hội và công nghệĐộ bao phủ sinh lý học của đất (ví dụ: đất trống, đồi núi, rừng, công trình và giao thông hoặc hồ). Độ che phủ đất thường được phân loại...
Độ chính xác
Precision Xã hội và công nghệMức độ đồng nhất giữa các kết quả độc lập của các phép đo thu được trong các điều kiện quy định. Độ chính xác tốt hơn có nghĩa là...
Đo đạc, Báo cáo và Thẩm định (MRV)
Measurement, Reporting and Verification (MRV) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTheo định nghĩa của IPCC [9] Đo đạc là ‘các quy trình thu thập dữ liệu theo thời gian, cung cấp các bộ dữ liệu cơ bản, cùng với độ...
Độ không chắc chắn
Uncertainty Xã hội và công nghệĐộ không chắc chắn: Mức độ thiếu thông tin về giá trị thực của một biến, có thể được trình bày dưới dạng hàm mật độ xác suất đặc trưng...
Độ lệch chuẩn
Standard deviation Xã hội và công nghệĐộ lệch chuẩn tổng thể là căn bậc hai dương của phương sai; được ước tính bằng độ lệch chuẩn mẫu là căn bậc hai dương của phương sai mẫu.
Độ nhạy khí hậu
Climate sensitivity Xã hội và công nghệPhản ứng cân bằng của khí hậu trước một sự thay đổi trong bức xạ tác động, ví dụ như tăng gấp đôi nồng độ các-bon đi-ô-xít. [25]. Xem thêm...
Độ tin cậy
Confidence Xã hội và công nghệThuật ngữ "độ tin cậy" được sử dụng để thể hiện sự tin tưởng vào một phép đo hoặc ước tính. Tin tưởng vào tính toán trong kiểm kê không...
Độ trễ khí hậu
Climate lag Xã hội và công nghệĐộ trễ xảy ra trong biến đổi khí hậu do một vài yếu tố có tốc độ thay đổi rất chậm. Ví dụ, rất khó để quan sát được tác...
Đoàn đàm phán quốc gia
National delegation Đàm phán biến đổi khí hậuMột hoặc nhiều quan chức được trao quyền đại diện và đàm phán thay mặt cho chính phủ. [31]
Đoạn nhiệt
Adiabatic Xã hội và công nghệMột quá trình mà trong đó ngoại nhiệt tăng lên hay bị mất do hệ thống. [7]
Đối lưu
Convection Xã hội và công nghệChuyển động thẳng đứng do lực đẩy phát sinh từ sự bất ổn định tĩnh, thường được gây ra bởi sự làm mát gần bề mặt hoặc tăng độ mặn...
Đổi mới đột phá
Disruptive innovation Xã hội và công nghệĐổi mới đột phá là sự thay đổi công nghệ theo nhu cầu, dẫn đến thay đổi lớn của hệ thống và điểm đặc biệt của nó là sự tăng...
Đối phó
Coping Thích ứng với BĐKHViệc sử dụng các kỹ năng, các nguồn lực và các cơ hội sẵn có để xác định những điều kiện bất lợi, quản lý và khắc phục chúng, nhằm...
Đối phó với biến đổi khí hậu
Coping with climate change Thích ứng với BĐKHViệc sử dụng các kỹ năng, nguồn lực và cơ hội sẵn có để giải quyết, quản lý và khắc phục những điều kiện bất lợi, với mục tiêu là...
Đối tác biến đổi khí hậu quốc tế (ICPP)
International Climate Change Partnership (ICPP) Đàm phán biến đổi khí hậuLiên minh toàn cầu gồm các công ty và hiệp hội thương mại cam kết tham gia vào việc xây dựng và hoạch định chính sách quốc tế về biến...
Đơn vị các-bon được thẩm tra (VCUs)
Verified Carbon Units (VCUs) Thị trường các-bonTín chỉ các-bon thu được từ dự án theo Tiêu chuẩn các-bon được thẩm tra (VCS). [28]
Đơn vị giảm phát thải (ERU)
Emission Reduction Unit (ERU) Thị trường các-bonMột đơn vị theo Nghị định thư Kyoto tương đương với 1 tấn CO2 tương đương. ERU được tạo ra để giảm phát thải hoặc hấp thụ phát thải từ...
Đơn vị hấp thụ (RMU)
Removal Unit (RMU) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột đơn vị tính được ban hành theo các quy định liên quan trong phụ lục của quyết định 13/CMP.1 và tương đương với 1 tấn các-bon đi-ô-xít tương đương....
Đơn vị nhiệt Anh (Btu)
British thermal unit (Btu) Xã hội và công nghệLượng nhiệt cần thiết để tăng nhiệt độ của 1 pound (0.45kg) nước thêm 10F tại mức hoặc gần mức 39,20F. [25]
Đơn vị vận hành được chỉ định (DOE)
Designated Operational Entity (DOE) Đàm phán biến đổi khí hậuCơ quan trong nước hay tổ chức quốc tế do Ban Điều hành CDM chỉ định và cấp chứng nhận, có nhiệm vụ thẩm định, đề nghị đăng ký hoạt...
Dòng chảy
Streamflow Xã hội và công nghệDòng nước chảy, ví dụ như trong một con sông, được diễn tả bằng đơn vị m3 s-1. Đồng nghĩa với lưu lượng sông (tại mặt cắt). [5], [7]
Dòng chảy mặt
Runoff Xã hội và công nghệMột phần của lượng mưa không bay hơi và không bị thẩm thấu, nhưng chảy qua mặt đất hoặc trên mặt đất đến khu vực trữ nước. [5], [7]. Xem...
Dòng chảy ngược
Backflows Xã hội và công nghệDầu phụ phẩm từ quá trình hóa dầu của các sản phẩm lọc dầu thường được đưa trở lại nhà máy lọc dầu để tiếp tục chế biến thành các...
Đồng cỏ
Grassland Xã hội và công nghệHệ sinh thái trên cạn (quần xã sinh vật) được tìm thấy ở những vùng có lượng mưa trung bình hàng năm ở mức vừa phải (25 đến 76 cm)...
Đồng cỏ
Pasture Xã hội và công nghệTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, Đồng cỏ là khu vực được bao phủ bởi cỏ hoặc các loại cây khác...
Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC)
Nationally Determined Contribution (NDC) Đàm phán biến đổi khí hậuTheo Điều 4 đoạn 2 của Thỏa thuận Paris, mỗi Bên sẽ chuẩn bị, truyền đạt và duy trì liên tiếp các đóng góp do quốc gia tự quyết định...
Đóng góp dự kiến do quốc gia tự quyết định (INDC)
Intended Nationally Determined Contribution (INDC) Đàm phán biến đổi khí hậuCác quốc gia trên toàn cầu đã thông qua Thỏa thuận Paris, một thỏa thuận khí hậu quốc tế mang tính lịch sử tại COP21 tại Paris vào tháng 12...
Đồng lợi ích
Co-benefits Thích ứng với BĐKHCác tác động tích cực mà một chính sách hay biện pháp nhắm vào một mục tiêu nhưng lại có thể mang lại cho các mục tiêu khác, do đó...
Động lực băng
Ice sheet dynamic Xã hội và công nghệCác quá trình động lực có thể dẫn đến sự thay đổi khối lượng băng (i) Quá trình tách băng và vỡ băng tại các cửa sông băng, rìa băng;...
Đồng phân hủy
Co-digestate Xã hội và công nghệVật liệu bổ sung được thêm vào bể phân hủy kỵ khí, bên cạnh vật liệu phân hủy chính (ví dụ: phân trong trường hợp bể phân hủy nông nghiệp)...
Đồng phát (điện nhiệt kết hợp)
Cogeneration Xã hội và công nghệSản xuất hai dạng năng lượng hữu ích, ví dụ như nhiệt và điện, trong cùng một chu trình. [25]
Đồng phát nhiệt điện
Combined heat and power (CHP) Xã hội và công nghệNhiệt và điện kết hợp (CHP), còn được gọi là đồng phát, là quá trình sản xuất đồng thời cả điện và nhiệt hữu ích để nhà sản xuất ứng...
Đốt cháy
Combustion Xã hội và công nghệQuá trình oxy hóa các chất hóa học, đồng thời tạo ra nhiệt và ánh sáng. [25]
Đốt cháy có kiểm soát
Prescribed burning Xã hội và công nghệViệc đốt cháy bề mặt rừng một cách có chủ đích và được kiểm soát kỹ càng nhằm ngăn chặn các đám cháy có sức tàn phá lớn hơn và...
Đốt khí thải
Flaring Xã hội và công nghệViệc đốt khí thải thông qua ống khói hoặc thiết bị khác trước khi thải vào không khí. [25]
Đốt nhiên liệu hóa thạch
Fossil fuel combustion Xã hội và công nghệĐốt than, dầu (bao gồm xăng) hoặc khí đốt tự nhiên. Quá trình đốt cháy cần thiết để tạo ra năng lượng, giải phóng các sản phẩm phụ như hydro-các-bon...
Đợt nóng
Warm spell Xã hội và công nghệThời kỳ có thời tiết nóng bất thường. Sóng nhiệt và các đợt nóng là khác nhau và trong một vài trường hợp được hiểu là một. [5], [7]. Xem...
Đốt rác lộ thiên
Open burning of waste Xã hội và công nghệQuá trình đốt cháy các vật liệu dễ cháy như giấy, gỗ, nhựa, hàng dệt, cao su và các mảnh vụn khác ngoài trời hoặc tại một bãi rác lộ...
Đốt tầng sôi (FBC)
Fluidized bed combustion (FBC) Xã hội và công nghệQuy trình đốt than hiệu quả hơn, sạch hơn và rẻ hơn. Một luồng không khí nóng được sử dụng để làm lơ lửng hỗn hợp bột than và đá...
Dự án so sánh liên mô hình toàn cầu
Coupled Model Intercomparison Project (CMIP) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhDự án được thực hiện bởi nhóm làm việc về mô hình kết hợp thuộc Chương trình Nghiên cứu khí hậu Thế giới của WMO, nhằm tăng cường hiểu biết,...
Dự án tăng cường thể chế (IS)
Institutional Strengthening project (IS) Đàm phán biến đổi khí hậuLoại hình dự án của Quỹ Đa phương nhằm tăng cường, nâng cao năng lực của một quốc gia trong việc thực hiện Nghị định thư Montreal. [42]
Dự báo được
Predictability Xã hội và công nghệMức độ mà trạng thái tương lai của một hệ thống có thể được dự báo dựa vào sự hiểu biết về trạng thái hiện tại và quá khứ của...
Dữ liệu hoạt động
Activity data Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, dữ liệu hoạt động là dữ liệu về mức độ mà một hoạt động của...
Dữ liệu phân tách theo giới
Gender-disaggregated data Giới và BĐKHNhững thông tin định lượng hoặc định tính được tách biệt theo giới tính. [8]
Dữ liệu quan trắc
Observational data Xã hội và công nghệDữ liệu thực nghiệm có được bằng cách sử dụng công cụ (thường là thiết bị giám sát) hoặc phương pháp thu thập thủ công (thông qua đếm số lượng...
Dữ liệu thay thế
Surrogate data Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhDữ liệu thay thế hay còn gọi là dữ liệu đại diện (proxy data), được sử dụng thay cho dữ liệu thực tế khi không có dữ liệu cụ thể...
Dư lượng cây trồng
Crop residue Xã hội và công nghệDư lượng hữu cơ còn lại sau khi thu hoạch và chế biến cây trồng. [25]
Dự tính
Projection Xã hội và công nghệLà diễn tiến tiềm tàng trong tương lai của một đại lượng hoặc tập hợp các đại lượng, thường được tính toán với sự hỗ trợ của mô hình. Các...
Dự tính khí hậu
Climate projection Xã hội và công nghệDự tính các phản ứng của hệ thống khí hậu đối với phát thải, hoặc kịch bản nồng độ các khí nhà kính và sol-khí, hoặc kịch bản bức xạ...
Dung dịch axit
Acid solution Xã hội và công nghệBất kỳ dung dịch nước nào có nhiều ion hydro (H+) hơn ion hydroxit (OH-); bất kỳ dung dịch nước nào có độ pH nhỏ hơn bảy. [25]. Xem thêm...
Dung dịch bazo
Basic solution Xã hội và công nghệDung dịch nước có nhiều ion hydroxit (OH-) hơn hydro (H+); hoặc dung dịch nước có độ pH cao hơn bảy. [25]. Xem thêm Dung dịch axit, Tính kiềm.
Dung môi
Solvent Bảo vệ tầng Ô-dônChất (thường là chất lỏng) có khả năng hòa tan hoặc phân tán một hoặc nhiều chất khác. [11]
Dung tích lưu trữ
Storage volume Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhKhối lượng nước được lưu trữ trong một thủy vực. Dung tích hoạt động của một hồ chứa là thể tích nước giữa mực nước dâng bình thường (mức tối...
Được sử dụng theo quy chế miễn trừ
Exempted uses Bảo vệ tầng Ô-dônCác danh mục cụ thể về việc sử dụng các chất được kiểm soát (ODS và HFC) được miễn trừ khỏi lộ trình loại trừ dần của Nghị định thư...
Đuôi quặng (Quặng thải)
Tailings Xã hội và công nghệĐá và các chất thải khác được loại bỏ dưới dạng tạp chất khi khoáng sản được khai thác và và chế biến quặng. Những vật liệu này thường được...
Đường cơ sở/ đường tham chiếu
Baseline/reference Xã hội và công nghệ(1) Đường cơ sở (hoặc đường tham chiếu) là trạng thái để so sánh với sự thay đổi. Nó có thể là một 'đường cơ sở hiện tại, đại diện...
Đường sắt
Rail Xã hội và công nghệBao gồm đường sắt trung chuyển hạng "nặng" và "nhẹ". Đường sắt trung chuyển hạng nặng được đặc trưng bởi độc quyền sử dụng đường ray, đoàn tàu nhiều toa,...
El Niño-Dao động Nam (ENSO)
El Niño-Southern Oscillation (ENSO) Xã hội và công nghệThuật ngữ El Nino ban đầu được sử dụng để mô tả dòng nước ấm chảy có chu kỳ dọc theo bờ biển Ecuador và Peru, ảnh hưởng đến nghề...
Ethanol (C2H5OH)
Ethanol (C2H5OH) Xã hội và công nghệCòn được gọi là rượu etylic, cồn hay rượu ngũ cốc, là hợp chất trong, không màu, dễ cháy với nhiệt độ sôi là 78,50C ở trạng thái khan. Trong...
Giá các-bon
Carbon price Thị trường các-bonGiá cho lượng phát thải các-bon đi-ô-xít (CO2) hoặc CO2 tương đương tránh được hoặc thải ra. Giá các-bon có thể thể hiện mức thuế các-bon, hoặc giá của giấy...
Gia hạn giai đoạn tín chỉ
Renewal of crediting period Thị trường các-bonTrong khuôn khổ Cơ chế phát triển sạch (CDM), trong một số trường hợp, cơ quan quản lý có thể cho phép việc gia hạn/kéo dài thời gian đối với...
Gia nhập
Accession Đàm phán biến đổi khí hậuMột hành động theo đó một quốc gia trở thành một Bên của một hiệp ước đã được các quốc gia khác đàm phán và ký kết; có hiệu lực...
Giá trị lặp lại
Return value Xã hội và công nghệGiá trị cao nhất (hoặc thấp nhất) của một biến nhất định, trung bình xảy ra một lần trong một khoảng thời gian nhất định (ví dụ, trong 10 năm)....
Giai đoạn kiểm kê khí nhà kính của dự án
Project GHG accounting period Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhGiai đoạn mà những kết quả thay đổi về mức giảm phát thải hay mức hấp thụ khí nhà kính từ các hoạt động của dự án được giám sát...
Giai đoạn tín chỉ
Crediting period Thị trường các-bonKhoảng thời gian chương trình, dự án đăng ký nhận tín chỉ các-bon theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon căn cứ theo các quy định của...
Giảm dần
Phase-down Bảo vệ tầng Ô-dônTrong khuôn khổ Nghị định thư Montreal, giảm dần là một loạt các bước giảm mức tiêu thụ các chất HFC được kiểm soát ở cấp quốc gia hoặc toàn...
Giảm nhẹ (biến đổi khí hậu)
Mitigation (of climate change) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhSự can thiệp của con người làm giảm nguồn và cải thiện bể chứa các khí nhà kính. Giảm nhẹ biến đổi khí hậu là việc giảm tốc độ của...
Giảm nhẹ (rủi ro thiên tai và thiên tai)
Mitigation (of disaster risk and disaster) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhLàm giảm bớt các tác động tiêu cực tiềm ẩn của các nguy cơ vật lý (bao gồm cả những nguy cơ con người gây ra) thông qua các hành...
Giảm nhẹ rủi ro thiên tai
Disaster risk reduction (DRR) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhGiảm nhẹ rủi ro thiên tai vừa là một mục tiêu hoặc mục đích chính sách vừa là các biện pháp chiến lược và công cụ được sử dụng để...
Giảm nhẹ thiên tai
Disaster mitigation Xã hội và công nghệGiảm nhẹ thiên tai được sử dụng để chỉ những hành động nhằm hạn chế các điều kiện bất lợi để giảm thiệt hại do thiên tai (báo cáo IPCC,...
Giảm phát thải đã thẩm tra/Giảm phát thải tự nguyện (VER)
Verified Emission Reduction / Voluntary Emission Reduction (VER) Thị trường các-bonCác tín chỉ các-bon đạt được trong thị trường các-bon tự nguyện. Các tín chỉ này có thể dùng để kinh doanh mua bán mức giảm phát thải để đáp...
Giảm phát thải khí nhà kính
Greenhouse gas emission reduction Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhLượng giảm phát thải khí nhà kính được tính toán cho dự án so với kịch bản nền. [11]
Giảm phát thải khí nhà kính được chứng nhận (CER)
Certified emission reductions (CER) Thị trường các-bonMột đơn vị theo Nghị định thư Kyoto tương đương với 1 tấn CO2 tương đương. CER được cấp đối với giảm phát thải từ các hoạt động của dự...
Giảm phát thải từ mất rừng và suy thoái rừng
Reducing Emissions from Deforestation and Forest Degradation (REDD+) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhNỗ lực tạo ra giá trị tài chính cho các-bon được lưu trữ trong rừng, khuyến khích các nước đang phát triển giảm lượng phát thải từ đất có rừng...
Giám sát
Monitoring Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhThu thập và phân tích tất cả các thông tin liên quan cần thiết để xác định đường tham chiếu và đo đạc ở cấp dự án về mức phát...
Giám sát và đánh giá (M&E)
Monitoring and Evaluation (M&E) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhGiám sát và đánh giá đề cập đến các cơ chế được triển khai ở quy mô từ quốc gia đến địa phương để theo dõi và đánh giá tương...
Giãn nở nhiệt của các đại dương
Thermal expansion of the oceans Xã hội và công nghệKhi các đại dương ấm lên, thể tích sẽ tăng và gây ra hiện tượng nước biển dâng. Thay đổi về độ mặn ở khu vực nhỏ cũng làm thay...
Gió mùa
Monsoon Xã hội và công nghệHiện tượng trong đó hướng gió trên bề mặt và lượng mưa kèm theo có sự đảo ngược theo mùa tại các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới...
Giới
Gender Giới và BĐKHĐặc điểm, vị trí, vai trò của nam và nữ trong tất cả các mối quan hệ xã hội. Khác với giới tính là các đặc điểm sinh học khi...
Giới hạn đối phó
Coping range Thích ứng với BĐKHGiới hạn các điều kiện khí hậu khi các ảnh hưởng là có lợi hoặc bất lợi nhưng còn có thể chống chịu được. Khi vượt quá giới hạn đối...
Giới tính
Sex Giới và BĐKHĐặc điểm sinh học của nam, nữ. Giới tính mang tính bẩm sinh bởi nó chỉ những đặc điểm được hình thành từ trong bào thai. Mỗi cá nhân khi...
Halon
Halons Bảo vệ tầng Ô-dônMột họ hóa chất bao gồm brom, flo và các-bon. Halon là các chất làm suy giảm tầng ô-dôn (ODS), do hàm lượng brom của chúng. Chúng được kiểm soát...
Hàm lượng nhiệt
Heat content Xã hội và công nghệLượng nhiệt trên một đơn vị khối lượng được giải phóng sau quá trình đốt cháy hoàn toàn. [25]
Hàm mật độ xác suất
Probability Density Function (PDF) Xã hội và công nghệHàm chỉ ra cơ hội tương đối mà các kết quả khác nhau của một biến có thể xuất hiện. Tích phân của hàm bằng 1 trên toàn miền tính....
Hạn
Drought Xã hội và công nghệHiện tượng thiếu hụt nước nghiêm trọng kéo dài, thường liên quan tới điều kiện thời tiết khô và thiếu hụt mưa kéo dài làm giảm hàm lượng ẩm trong...
Hạn mức phát thải
Emission permit Thị trường các-bonHệ thống thương mại phát thải (ETS) có hai dạng vận hành chính: (i) theo cơ chế “hạn ngạch và thương mại” (cap-and-trade), và (ii) theo cơ chế “đường cơ...
Hạn ngạch phát thải khí nhà kính
Greenhouse gas emission allowance Thị trường các-bonLượng khí nhà kính của quốc gia, tổ chức, cá nhân được phép phát thải trong một khoảng thời gian xác định, được tính theo tấn khí các-bon đi-ô-xít (CO2)...
Hành động có định hướng
Directed action Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhHoạt động hoặc sáng kiến đặc thù, không được tổ chức như một dự án khí nhà kính, được một tổ chức áp dụng để giảm phát thải hoặc ngăn...
Hấp thụ
Removal Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhLoại bỏ khí nhà kính khỏi khí quyển thông qua các hoạt động LULUCF. Việc loại bỏ như vậy có thể dẫn đến việc tạo ra các RMU, tCER hoặc...
Hấp thụ bức xạ
Absorption of radiation Xã hội và công nghệSự hấp thụ bức xạ của một vật thể ở dạng rắn, lỏng hoặc khí. Năng lượng được hấp thụ sau đó có thể được chuyển hóa hoặc phát tán...
Hấp thụ các-bon trong đất (SCS)
Soil Carbon Sequestration (SCS) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhNhững thay đổi trong quản lý đất đai làm tăng hàm lượng các-bon hữu cơ trong đất, dẫn đến việc hấp thụ ròng CO2 từ khí quyển. [9]
Hấp thụ phát thải nhân tạo
Anthropogenic removals Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhHấp thụ phát thải nhân tạo đề cập đến việc loại bỏ khí nhà kính khỏi bầu khí quyển do các hoạt động có chủ ý của con người. Những...
Hạt vật chất
Particulates Xã hội và công nghệXem Vật chất dạng hạt mịn.
Hệ sinh thái
Ecosystem Xã hội và công nghệMột hệ thống phức tạp trong đó các cộng đồng thực vật, động vật, nấm và vi sinh vật tương tác với nhau và tương tác với môi trường tự...
Hệ số công suất
Capacity Factor Xã hội và công nghệTỷ lệ giữa điện năng được sinh ra bởi một máy phát điện trong một khoảng thời gian nhất định và điện năng có thể tạo ra khi máy vận...
Hệ số phát thải
Emission factor Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột hệ số định lượng lượng phát thải hoặc thu hồi trên mỗi đơn vị hoạt động. Các hệ số phát thải thường dựa trên một mẫu dữ liệu đo...
Hệ số phát thải
Emissions coefficient/factor Xã hội và công nghệGiá trị thể hiện mối liên hệ giữa khối lượng chất thải vào khí quyển với một hoạt động gây ra việc phát thải chất ô nhiễm đó, được đo...
Hệ số tương quan
Correlation coefficient Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột số nằm giữa -1 và +1, đo lường mối quan hệ tương hỗ giữa hai biến được quan sát cùng nhau. Giá trị +1 có nghĩa là các biến...
Hệ thống (hoặc cơ cấu) quản lý rủi ro thiên tai quốc gia
National disaster risk management systems (or structures) Xã hội và công nghệSự hợp lực, hợp tác, phối hợp và phát triển các chương trình đa lĩnh vực và đa ngành đang ngày càng được xem như là mô hình tích cực...
Hệ thống cảnh báo sớm
Early warning system Thích ứng với BĐKHTập hợp các năng lực cần thiết để tạo ra và phổ biến các thông tin cảnh báo kịp thời và có ý nghĩa để cho phép các cá nhân,...
Hệ thống cấp phép
Licensing system Bảo vệ tầng Ô-dônMột hệ thống quốc gia cấp phép và giám sát việc nhập khẩu và xuất khẩu các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal. [24]
Hệ thống định vị toàn cầu (GPS)
Global Positioning System (GPS) Xã hội và công nghệHệ thống bao gồm các vệ tinh, máy tính và thiết bị thu nhận sóng radio dùng để xác định vị trí và đường đi trên mặt đất, trên không...
Hệ thống Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định (MRV)
MRV system Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhHệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) giảm nhẹ phát thải khí nhà kính là hệ thống thu thập, xử lý, quản lý, lưu trữ, cung cấp, kiểm...
Hệ thống độc lập
Stand-alone system Bảo vệ tầng Ô-dônTrong lĩnh vực điện lạnh, các nhà máy nhỏ đã chế tạo các thiết bị làm lạnh chỉ cần cắm vào nguồn điện, chẳng hạn như tủ lạnh gia dụng....
Hệ thống khí hậu
Climate system Xã hội và công nghệHệ thống khí hậu là một hệ thống phức tạp bao gồm 5 thành phần chính: Khí quyển, đại dương, băng quyển, mặt đất, sinh quyển và các tương tác...
Hệ thống phân chia
Split system Bảo vệ tầng Ô-dônHệ thống phân chia: Trong lĩnh vực làm lạnh, một loại hệ thống làm lạnh hoặc điều hòa không khí có thiết bị bay hơi làm mát ở một vị...
Hệ thống quốc gia quản lý rủi ro thiên tai và cực đoan khí hậu
National systems for managing the risks from climate extremes and disasters Thích ứng với BĐKHHệ thống quốc gia quản lý rủi ro thiên tai và cực đoan khí hậu là hệ thống bao gồm các chủ thể từ quốc gia, vùng, cơ quan chính...
Hệ thống thông tin đảm bảo an toàn (SIS)
Safeguards Information System (SIS) Thích ứng với BĐKHTổng hợp các hệ thống và nguồn thông tin sẵn có kết hợp với các hệ thống hoặc thông tin mới để cung cấp các thông tin về các biện...
Hiểm họa
Hazard Xã hội và công nghệSự xuất hiện tiềm tàng các hiện tượng tự nhiên hoặc do con người gây ra có thể gây thương tật, chết người hoặc ảnh hưởng sức khỏe, làm hư...
Hiện tượng cực đoan
Extreme events Xã hội và công nghệHiện tượng cực đoan là sự xuất hiện một giá trị của một yếu tố thời tiết hoặc khí hậu cao hơn (hoặc thấp hơn) một giá trị ngưỡng, gần...
Hiện tượng thời tiết cực đoan
Extreme weather event Xã hội và công nghệHiện tượng hiếm tại một nơi, một thời điểm cụ thể của năm. Có nhiều cách định nghĩa thế nào là hiếm, nhưng một hiện tượng thời tiết cực đoan...
Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN)
Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) Đàm phán biến đổi khí hậuMột liên minh chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội trong khu vực Đông Nam Á. Tổ chức này được thành lập ngày 8 tháng 8 năm 1967,...
Hiệu quả môi trường
Environmental effectiveness Thích ứng với BĐKHMức độ tác động về mặt môi trường của một giải pháp, chính sách hay công cụ. [8]
Hiệu quả năng lượng
Energy-efficiency Xã hội và công nghệTỷ lệ giữa đầu ra hữu ích thực hiện bởi một thiết bị công nghiệp với việc sử dụng năng lượng của thiết bị đó. Ví dụ, quãng đường xe...
Hiệu suất khí hậu trong vòng đời (LCCP)
Life-Cycle Climate Performance (LCCP) Bảo vệ tầng Ô-dônPhân tích tổng các tác động khí hậu trực tiếp và gián tiếp tiềm ẩn của một sản phẩm hoặc hệ thống cụ thể, chẳng hạn như hệ thống điều...
Hiệu ứng nhà kính
Greenhouse effect Xã hội và công nghệ1) Hiệu ứng bức xạ hồng ngoại (bức xạ sóng dài) của tất cả các thành phần hấp thụ bức xạ sóng dài trong khí quyển. Các thành phần này...
Hiệu ứng nhà kính tăng cường
Enhanced greenhouse effect Xã hội và công nghệHiệu ứng nhà kính tự nhiên được tăng cường bởi phát thải khí nhà kính do con người gây ra. Nồng độ các-bon đi-ô-xít, mê-tan và oxit nitơ, CFC, HFC,...
Hiệu ứng rò rỉ các-bon
Carbon leakage effect Xã hội và công nghệHiện tượng theo đó hiệu quả giảm phát thải (so với đường cơ sở) trong một khu vực tài phán/lĩnh vực liên quan đến việc thực hiện chính sách giảm...
Hồ chứa dạng lòng sông
Run-of-the-river reservoirs Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác hồ chứa trong hệ thống thủy điện khai thác năng lượng dòng nước để phát điện nhưng không thể chứa nhiều nước hơn lượng nước một ngày bình quân...
Hồ chứa được bơm
Pumped storage reservoirs Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác hồ chứa ở các độ cao khác nhau được sử dụng để lưu trữ năng lượng bằng cách bơm nước từ cao độ thấp lên cao độ cao hơn....
Hồ chứa nông nghiệp
Agricultural pond Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột hồ nước nhân tạo dùng cho mục đích nông nghiệp (tưới tiêu) hoặc nước cho gia súc. Chúng thường không có bờ bao và được xây dựng bằng cách...
Hóa dầu
Petrochemicals Xã hội và công nghệHóa chất thu được bằng cách tinh chế (chưng cất) dầu thô. Chúng được sử dụng làm nguyên liệu thô trong sản xuất hầu hết các hóa chất công nghiệp,...
Hóa lỏng than
Coal liquefaction Xã hội và công nghệChuyển đổi than đá từ thể rắn sang nhiên liệu lỏng như dầu thô tổng hợp hoặc methanol. [25]
Hoàn lưu chung của khí quyển
General Circulation of the Atmosphere Xã hội và công nghệHệ thống gió quy mô lớn của trái đất hình thành do sự quay của trái đất và sự đốt nóng không đồng nhất trên bề mặt trái đất và...
Hoàn lưu Walker
Walker circulation Xã hội và công nghệSự chênh lệch khí áp giữa Đông (cao) và Tây (thấp) và nhiệt độ giữa (Đông) thấp và Tây (cao) trên khu vực xích đạo Thái Bình Dương dẫn đến...
Hoạt động
Activity Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột hoạt động hoặc tập hợp các hoạt động dẫn đến phát thải hoặc hấp thụ khí nhà kính diễn ra trên một khu vực được xác định trong một...
Hoạt động bình đẳng giới
Gender equality activity Giới và BĐKHHoạt động bình đẳng giới là hoạt động do cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân thực hiện nhằm đạt mục tiêu bình đẳng giới. [14], [21]
Hoạt động chương trình (CPA)
CPA (Component Project Activity) Đàm phán biến đổi khí hậuTrong khuôn khổ cơ chế phát triển sạch CDM, Hoạt động chương trình là một biện pháp đơn lẻ, hoặc một tập hợp các biện pháp tương quan với nhau...
Hội đồng kinh tế – xã hội Liên hợp quốc (ECOSOC)
United Nations Economic and Social Council (ECOSOC) Đàm phán biến đổi khí hậuHội đồng Kinh tế - Xã hội Liên hợp quốc là một trong 6 cơ quan chính của Liên hợp quốc. Theo Hiến chương Liên hợp quốc, một trong những...
Hội nghị các Bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP)
Conference of the Parties (COP) Đàm phán biến đổi khí hậuCơ quan ra quyết định tối cao của UNFCCC. Tham dự COP là các phái đoàn từ tất cả các quốc gia thành viên của UNFCCC. COP thường họp mỗi...
Hội nghị các Bên tham gia Nghị định thư Kyoto (CMP)
Conference of the Parties serving as the meeting of the Parties to the Kyoto Protocol (CMP) Đàm phán biến đổi khí hậuCơ quan ra quyết định tối cao của Nghị định thư Kyoto, đóng vai trò là cuộc họp của các Bên tham gia. Tất cả các nước là các Bên...
Hội nghị các Bên tham gia Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu (CMA)
Conference of the Parties serving as the meeting of the Parties to the Paris Agreement (CMA) Đàm phán biến đổi khí hậuCơ quan tối cao của Thỏa thuận Paris, đóng vai trò là cuộc họp của các Bên tham gia. Tất cả các nước là các Bên tham gia Thỏa thuận...
Hội nghị Liên Hợp quốc về môi trường và phát triển (UNCED)
United Nations Conference on Environment and Development (UNCED) Đàm phán biến đổi khí hậuHội nghị Liên hợp quốc về Môi trường và Phát triển (UNCED), thường được gọi là Hội nghị Thượng đỉnh Trái Đất diễn ra tại Rio de Janeiro từ ngày...
Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD)
United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) Đàm phán biến đổi khí hậuVới 170 nước thành viên, UNCTAD hiện nay là tổ chức kinh tế thương mại lớn nhất thuộc hệ thống Liên hợp quốc. Hội nghị của Liên hợp quốc về...
Hơi nước
Water vapor Xã hội và công nghệNước tồn tại trong khí quyển ở dạng khí và là khí nhà kính phổ biến nhất. Hơi nước là một phần quan trọng trong hiệu ứng nhà kính tự...
Hồi tiếp khí hậu
Climate feedback Xã hội và công nghệCơ chế tác động qua lại của các quá trình trong hệ thống khí hậu được gọi là hồi tiếp khí hậu, trong đó kết quả của một quá trình...
Hỗn hợp
Mixtures Xã hội và công nghệTrong khuôn khổ của Nghị định thư Montreal, đây là những hỗn hợp các chất có chứa (a) hai hoặc nhiều chất được kiểm soát, hoặc (b) một hoặc nhiều...
Hỗn hợp naphtha
Naphtha Xã hội và công nghệMột thuật ngữ chung được áp dụng cho một phân đoạn của dầu mỏ có khoảng nhiệt độ sôi gần đúng từ 50 đến 2040C. [25]
Hợp chất
Compound Xã hội và công nghệHai hoặc nhiều nguyên tố hóa học kết hợp với nhau bằng các liên kết hóa học. [25]. Xem thêm Nguyên tố, Hợp chất vô cơ, Hợp chất hữu cơ.
Hợp chất hữu cơ
Organic compound Xã hội và công nghệPhân tử chứa các nguyên tử của nguyên tố các-bon, kết hợp với chính nó và với các nguyên tử của một hoặc nhiều nguyên tố khác như hydro, oxy,...
Hợp chất hữu cơ dễ bay hơi không mê-tan (NMVOCs)
Non-Methane Volatile Organic Compounds (NMVOCs) Bảo vệ tầng Ô-dônMột loại khí thải bao gồm một loạt các chất hóa học hữu cơ cụ thể. Hợp chất hữu cơ dễ bay hơi không mê-tan (NMVOCs) đóng vai trò chính...
Hợp chất vô cơ
Inorganic compound Xã hội và công nghệSự kết hợp của hai hoặc nhiều nguyên tố, khác với những nguyên tố được dùng để tạo thành các hợp chất hữu cơ. [25]. Xem thêm Hợp chất hữu...
Hydro-các-bon
Hydrocarbons Xã hội và công nghệCác chất chỉ chứa hydro và các-bon. Nhiên liệu hóa thạch được tạo thành từ hydro-các-bon. Một số hợp chất hydro-các-bon là các chất chủ đạo gây ô nhiễm không...
Hydrocacbon thơm
Aromatic Xã hội và công nghệNhóm các hidrocacbon hoặc các dẫn xuất của chúng được đặc trưng bởi sự có mặt của vòng benzen. [25]
Joule (J)
Joule (J) Xã hội và công nghệNăng lượng cần thiết để đẩy với một lực bằng một Newton trong khoảng cách một mét. [25]
JUSSCANNZ
JUSSCANNZ Đàm phán biến đổi khí hậuNhóm không chính thức các quốc gia phát triển ngoài EU, nhóm họp không thường xuyên thảo luận về các vấn đề khác nhau trong đó có biến đổi khí...
Kế hoạch hành động Bali
Bali Action Plan Đàm phán biến đổi khí hậuKế hoạch hành động Bali được các Bên tham gia Công ước thông qua tại Hội nghị COP13 năm 2007 ở Bali, Indonesia. Kế hoạch này được đề cập trong...
Kế hoạch quản lý môi chất lạnh
Refrigerant Management Plan (RMP) Bảo vệ tầng Ô-dônMột loại dự án của Quỹ Đa phương (MLF). Một kế hoạch quốc gia để loại bỏ dần CFC trong Điều 5 về Các bên tiêu thụ lượng ODS thấp....
Kênh
Channel Đàm phán biến đổi khí hậuTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, Kênh là một thuật ngữ chung cho một tuyến đường thủy bao gồm lạch, suối,...
Kerogen
Kerogen Xã hội và công nghệHỗn hợp rắn, sáp của hydro-các-bon được tìm thấy trong đá phiến dầu, với đá trầm tích hạt mịn. Khi đá được nung nóng đến nhiệt độ cao, kerogen bị...
Khả năng
Likelihood Xã hội và công nghệMột ước tính xác suất của sự xuất hiện của một sự kiện đơn lẻ hoặc một kết quả, ví dụ, một tham số khí hậu, xu thế, hoặc sự...
Khả năng chống chịu
Resilience Thích ứng với BĐKHKhả năng chống chịu được định nghĩa là khả năng của một hệ thống và các hợp phần của nó có thể phán đoán, hấp thụ, điều chỉnh và vượt...
Khả năng kháng cự
Resistance Thích ứng với BĐKHKhả năng tránh bị tác động bởi những ảnh hưởng bất lợi lớn. (báo cáo IPCC, 2012 trang 38) [5], [7]
Khả năng so sánh
Comparability Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, khả năng so sánh có nghĩa là các ước tính về lượng phát thải và...
Khách hàng
Client Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTổ chức hoặc người yêu cầu thẩm định. [40]
Khai thác mỏ hầm lò
Strip mining Xã hội và công nghệQuá trình đào sâu tạo thành các rãnh, hầm để lấy ra các quặng khoáng như than và phosphate ở gần bề mặt trái đất tại các địa hình phẳng...
Khai thác mỏ lộ thiên
Surface mining Xã hội và công nghệQuá trình loại bỏ lớp đất bề mặt, tầng đất bên dưới và các địa tầng khác sau đó khai thác khoáng sản nằm ở độ sâu tương đối gần...
Khí bãi chôn lấp
Landfill gas Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhChất thải rắn đô thị chứa một phần đáng kể các vật liệu hữu cơ tạo ra nhiều loại sản phẩm khí khi được chôn lấp, nén và che phủ...
Khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG)
Liquefied petroleum gas (LPG) Xã hội và công nghệMột nhóm các loại khí Hydro-Carbon có thành phần chính là propan C3H8 và butan C4H10. LPG tồn tại trong thiên nhiên ở các giếng dầu hoặc giếng gas và...
Khí hậu
Climate Xã hội và công nghệTheo nghĩa hẹp khí hậu thường được định nghĩa như là thời tiết trung bình, hoặc nghiêm ngặt hơn, như là mô tả thống kê về trung bình và sự...
Khí hóa than
Coal gasification Xã hội và công nghệChuyển đổi than đá ở thể rắn sang khí tự nhiên tổng hợp (SNG) hoặc hỗn hợp khí có thể sử dụng làm nhiên liệu. [25]
Khí mê-tan từ các tầng than
Coalbed methane Xã hội và công nghệKhí mê-tan được tạo ra từ các tầng than, tương tự khí tự nhiên được tạo ra từ các tầng đất khác. Khí mê-tan cũng là thành phần chính của...
Khí nhà kính (GHG)
Greenhouse Gas (GHG) Xã hội và công nghệ1) Các khí nhà kính là các thành phần khí có trong khí quyển, gồm cả các khí trong tự nhiên và các khí sinh ra do hoạt động của...
Khí nhà kính tồn tại lâu (LLCF)
Long-lived greenhouse gases (LLGHGs) Xã hội và công nghệTập hợp các khí nhà kính đã trộn đều, có thời gian tồn tại lâu trong khí quyển. Tập hợp này bao gồm CO2, NO, cùng với một số khí...
Khí nồi cất
Still gas Xã hội và công nghệBất kỳ dạng hoặc hỗn hợp khí nào được sản xuất ra tại các cơ sở lọc dầu thông qua quá trình chưng cất, biến đổi hóa học (cracking), tái...
Khí quyển
Atmosphere Xã hội và công nghệLớp vỏ khí bao quanh Trái Đất. Khí quyển khô bao gồm phần lớn là nitơ (78,1% tỷ lệ pha trộn khối lượng) và oxy (20,9% tỷ lệ pha trộn...
Khí thải
Off-gas Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhKhí thải từ một quá trình hóa học (đốt cháy hoặc không đốt cháy). Khí thải có thể được thải ra khí quyển, đốt cháy để thu hồi năng lượng...
Khí thiên nhiên
Natural gas Xã hội và công nghệCác mỏ khí dưới lòng đất bao gồm 50 đến 90% mê-tan (CH4) và một lượng nhỏ các hợp chất hydro-các-bon, khí nặng hơn như propan (C3H4) và butan (C4H10)....
Khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG)
Liquefied natural gas (LNG) Xã hội và công nghệKhí tự nhiên chuyển đổi thành dạng lỏng bằng cách làm lạnh đến nhiệt độ rất thấp. [25]
Khí tự nhiên tổng hợp (SNG)
Synthetic natural gas (SNG) Xã hội và công nghệMột sản phẩm có thành phần hóa học gần giống với khí tự nhiên, được chế tạo bằng cách biến đổi hoặc tái tạo các hiđrô-các bon dầu mỏ. Nó...
Khí vi lượng
Trace gas Xã hội và công nghệBất kể một khí nào trong số các khí ít phổ biến hơn trong khí quyển Trái đất. Các khí nitrogen, oxy, và argon tạo thành 99% khí quyển Trái...
Khoáng chất
Mineral Xã hội và công nghệBất kỳ vật chất vô cơ tự nhiên nào ở dạng tinh thể rắn được tìm thấy trong lớp vỏ trái đất. [25]
Khoảng tin cậy (CI)
Confidence interval (CI) Xã hội và công nghệKhoảng tin cậy (CI) là một loại ước tính khoảng, được tính từ số liệu thống kê của dữ liệu được quan sát/ước tính, có thể chứa giá trị thực...
Khối băng
Ice sheet Xã hội và công nghệMột khối băng trên đất liền lớn cỡ lục địa, có chiều sâu đủ để bao phủ hầu hết địa hình nền đá gốc nằm dưới, bởi vậy mà hình...
Khu bảo tồn
Protected area Thích ứng với BĐKHTheo định nghĩa của IUCN, khu bảo tồn là một không gian địa lý được xác định rõ ràng, được công nhận, được phân cho chức năng riêng và được...
Khử Nitrat
Denitrification Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhQuá trình sử dụng vi sinh vật hỗ trợ để khử nitrat hoặc nitrit thành nitơ phân tử (N2), qua đó nitơ được giải phóng từ chất nền vào khí...
Khung chỉ số
Framework of indicators Thích ứng với BĐKHKhung xác định các nội dung chính cần cụ thể hóa của mỗi tiêu chí. Mỗi quốc gia phải tự xây dựng hệ thống chỉ số phù hợp với bối...
Kịch bản
Scenario Thích ứng với BĐKHMột mô tả hợp lý và đơn giản về việc tương lai có thể tiến triển như thế nào, dựa trên một tập hợp chặt chẽ và nhất quán của...
Kịch bản biến đổi khí hậu
Climate Change Scenario Thích ứng với BĐKHSự khác biệt giữa kịch bản khí hậu và khí hậu hiện tại. Do kịch bản biến đổi khí hậu xác định từ kịch bản khí hậu, nó bao hàm...
Kịch bản đường cơ sở
Baseline Scenario Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong nhiều tài liệu, thuật ngữ này cũng đồng nghĩa với thuật ngữ kịch bản phát triển thông thường (BAU), mặc dù thuật ngữ BAU đã không còn được ưa...
Kịch bản giảm nhẹ phát thải
Mitigation scenario Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMô tả cho tương lai về cách hệ thống (được nghiên cứu) phản ứng với việc thực hiện các chính sách và biện pháp giảm nhẹ phát thải. [14], [9]
Kịch bản khí hậu
Climate scenario Thích ứng với BĐKHMột biểu diễn phù hợp và đơn giản hóa của khí hậu tương lai, dựa trên cơ sở một tập hợp nhất quán của các quan hệ khí hậu đã...
Kịch bản phát thải
Emissions scenario Thích ứng với BĐKHMô tả hợp lý về sự phát triển trong tương lai của sự phát thải các chất có bức xạ hoạt động tiềm năng (ví dụ, các loại khí nhà...
Kịch bản phát triển thông thường (BAU)
Business As Usual Scenario (BAU) Thích ứng với BĐKH1) Thuật ngữ kịch bản phát triển thông thường được sử dụng để mô tả một kịch bản giả định rằng không có chính sách bổ sung nào ngoài những...
Kiểm dịch thực vật
Quarantine Bảo vệ tầng Ô-dônTrong khuôn khổ Nghị định thư Montreal, kiểm dịch sử dụng methyl bromide là các phương pháp xử lý khử trùng bằng methyl bromide (MB) được thực hiện để ngăn...
Kiểm định
Verification Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhKiểm định: Đề cập đến việc tập hợp các hoạt động và thủ tục trong quá trình lập kế hoạch và xây dựng hoặc sau khi đã hoàn thành kiểm...
Kiểm kê khí nhà kính
Greenhouse Gases Inventory Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhHoạt động thu thập thông tin, số liệu về các nguồn phát thải khí nhà kính, tính toán lượng phát thải khí nhà kính, hấp thụ khí nhà kính trong...
Kiểm soát chất lượng (QC)
Quality Control (QC) Xã hội và công nghệTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, Kiểm soát chất lượng (QC) là một hệ thống các hoạt động kỹ thuật thường...
Kinh tế
Economy Xã hội và công nghệHệ thống sản xuất, phân phối, tiêu thụ hàng hóa. [25]
Kinh tế các-bon thấp
Low carbon economy Tài chính khí hậuKhái niệm về một nền kinh tế tập trung vào phát triển bền vững và phát thải ít các-bon. Trong nền kinh tế các-bon thấp mức phát thải các-bon của...
Ký hiệu môi chất lạnh
Refrigerant designation Bảo vệ tầng Ô-dônMột mã định danh duy nhất áp dụng cho môi chất lạnh, được xác định trong Tiêu chuẩn ANSI/ASHRAE 34 về Chỉ định và phân loại an toàn môi chất...
Kỵ khí
Anaerobic Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác môi trường không có hoặc thiếu khí oxy. Những điều kiện này rất quan trọng đối với việc hình thành khí mê-tan. Bất cứ khi nào chất hữu cơ...
Kỹ thuật Boostrap
Bootstrap technique Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhKỹ thuật Bootstrap là một loại phương pháp thống kê chuyên sâu về tính toán sử dụng việc lấy mẫu lặp đi lặp lại với sự thay thế từ một...
Làm giàu khí CO2 tự do trong không khí
Free Air Carbon Dioxide Enrichment (FACE) Xã hội và công nghệPhương pháp và cơ sở hạ tầng kỹ thuật được sử dụng để thí nghiệm làm giàu tỷ lệ bao phủ của khí quyển xung quanh một hệ sinh thái...
Lắng đọng axit
Acid deposition Xã hội và công nghệQuá trình phức tạp về hóa học và khí quyển, trong đó các hợp chất của lưu huỳnh và nitơ sau khi phát thải tái kết hợp và lưu lại...
Lập ngân sách có trách nhiệm giới
Gender-responsive budgeting Giới và BĐKHCách tiếp cận lồng ghép giới vào quy trình lập kế hoạch và lập ngân sách của chính phủ, đồng thời phân tích và chỉ ra phương án để ngân...
Lên men tại ruột
Enteric fermentation Xã hội và công nghệMột quá trình tiêu hóa mà các-bon-hy-drát bị vi sinh vật phân hủy thành các phân tử đơn giản để hấp thụ vào mạch máu của động vật. [25]
LGBTI
LGBTI Giới và BĐKHLGBTI là từ viết tắt tiếng Anh của “Người đồng tính nữ, đồng tính nam, song tính, chuyển giới và liên giới tính” (Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender and Intersex). (i)...
Liên hợp quốc (UN)
United Nations (UN) Đàm phán biến đổi khí hậuRa đời vào ngày 24/10/1945 khi Hiến chương Liên hợp quốc được Trung Quốc, Pháp, Liên Xô, Vương quốc Anh, Hợp chủng quốc Hoa kỳ và đa số các quốc...
Liên minh các quốc gia có rừng nhiệt đới
Coalition for Rainforest Nations Đàm phán biến đổi khí hậuMột nhóm tự nguyện của các nước đang phát triển có rừng nhiệt đới nhằm giải quyết các vấn đề liên quan tới môi trường bền vững, cụ thể là...
Liên minh châu Âu (EU)
European Union (EU) Đàm phán biến đổi khí hậuTổ chức liên chính phủ của các nước châu Âu. Từ 6 thành viên ban đầu, EU hiện nay đã có 28 quốc gia thành viên. Liên minh được thành...
Liên minh Quốc tế bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên (IUCN)
International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN) Đàm phán biến đổi khí hậuTổ chức bảo vệ thiên nhiên được biết đến qua việc công bố Sách đỏ hàng năm, nhằm cảnh báo thế giới về tình trạng suy thoái môi trường thiên...
Lĩnh vực
Sector Xã hội và công nghệSự phân khúc, được sử dụng phổ biến nhất để biểu thị phân khúc người tiêu dùng năng lượng (ví dụ: khu dân cư) hoặc theo Ban liên chính phủ...
Lỗ thủng ô-dôn ở Nam Cực
Antarctic “Ozone Hole” Bảo vệ tầng Ô-dônSự suy giảm theo mùa của ô-dôn ở tầng bình lưu của một khu vực rộng lớn tại Nam Cực. [25]. Xem thêm Tầng ô-dôn.
Lỗ thủng tầng ô-dôn
Ozone hole Bảo vệ tầng Ô-dônMột khu vực của tầng bình lưu nơi nồng độ ô-dôn ở dưới mức 220 đơn vị Dobson. Một lỗ thủng tầng ô-dôn lớn hình thành mỗi năm ở Nam...
Lộ trình 1,5oC
1.5°C pathway Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột lộ trình phát thải khí nhà kính và các tác nhân khí hậu khác được đề xuất dựa trên các kiến thức hiện tại về phản ứng khí hậu....
Lộ trình Bali
Bali Road Map Đàm phán biến đổi khí hậuLộ trình Bali đã được thông qua tại Hội nghị lần thứ 13 của các Bên tham gia Công ước và Cuộc họp lần thứ 3 của các Bên vào...
Lộ trình giảm nhẹ phát thải
Mitigation pathways Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhLộ trình giảm nhẹ phát thải là sự phát triển theo thời gian của tập hợp các đặc điểm của kịch bản giảm nhẹ phát thải, ví dụ như phát...
Lộ trình không vượt ngưỡng
Non-overshoot pathways Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác lộ trình duy trì dưới một ngưỡng cụ thể về nồng độ [khí nhà kính], cường độ bức xạ hoặc mức nóng lên toàn cầu trong một khoảng thời...
Lộ trình nồng độ khí nhà kính đại diện (RCPs)
Representative concentration pathways (RCPs) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác kịch bản bao gồm chuỗi thời gian phát thải cùng nồng độ của toàn bộ khí nhà kính (GHG), sol khí và khí hoạt tính hóa học, cũng như...
Lộ trình phát triển
Development pathways Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhLộ trình phát triển là những quỹ đạo dựa trên một loạt các đặc điểm xã hội, kinh tế, văn hóa, công nghệ, thể chế và lý sinh đặc trưng...
Lộ trình vượt ngưỡng
Overshoot pathways Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác lộ trình mà ban đầu vượt quá một ngưỡng cụ thể về nồng độ [khí nhà kính], cường độ bức xạ hoặc mức nóng lên toàn cầu, sau đó...
Loại bỏ
Phase-out Bảo vệ tầng Ô-dônTrong khuôn khổ của Nghị định thư Montreal, giai đoạn hoặc ngày mà mức tiêu thụ quốc gia hoặc toàn cầu đối với các chất làm suy giảm tầng ô-dôn...
Loại bỏ các-bon đi-ô-xít (CDR)
Carbon Dioxide Removal (CDR) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác phương pháp loại bỏ các-bon đi-ô-xít (CO2) đề cập đến các quy trình loại bỏ CO2 khỏi khí quyển bằng cách tăng lượng hấp thụ CO2 sinh học hoặc...
Loại bỏ khí nhà kính
Greenhouse gas removal Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhLoại bỏ các khí nhà kính hoặc các tiền chất của chúng khỏi khí quyển bằng bể chứa các-bon. [11]
Loại bỏ khí nhà kính trực tiếp
Direct greenhouse gas removal Xã hội và công nghệLoại bỏ KNK từ các bể hấp thụ KNK do tổ chức sở hữu hoặc kiểm soát. [9]
Lốc xoáy hay vòi rồng
Tornado Xã hội và công nghệCột khí xoáy dữ dội, hút từ bề mặt đất lên đám mây vũ tích, tạo thành hình như cái phễu di động lủng lẳng từ một đám mây, trông...
Lợi ích đồng kiểm soát
Co-control benefit Xã hội và công nghệLợi ích bổ sung thu được từ một chính sách môi trường, được xây dựng nhằm kiểm soát một loại ô nhiễm nhưng đồng thời cũng giảm phát thải từ...
Lồng ghép vấn đề bình đẳng giới
Gender mainstreaming Giới và BĐKHQuá trình đánh giá xem một hành động được lên kế hoạch có những hàm ý thế nào đối với các giới, từ đó (tái) tổ chức, tăng cường, xây...
Lồng ghép/tích hợp
Mainstreaming Xã hội và công nghệSự tích hợp các mục tiêu, chiến lược, chính sách, biện pháp hoặc hoạt động thích ứng sao cho chúng trở thành một phần của các chính sách, quy trình...
Lũ hồ băng (GLOF)
Glacial lake outburst flood (GLOF) Xã hội và công nghệLũ lụt liên quan đến sự bùng phát của hồ băng. Lũ lụt bùng phát ở hồ băng thường là kết quả của quá trình phát triển tích lũy và...
Lũ lụt
Flood Xã hội và công nghệLũ lụt là sự chảy tràn trên các giới hạn bình thường của dòng chảy hoặc hồ chứa hoặc sự tích tụ nước gây ngập úng khác thường. Lũ lụt...
Luân canh
Crop rotation Xã hội và công nghệThay đổi luân phiên cây trồng trên cùng một diện tích đất trong nhiều năm nhằm hạn chế suy giảm chất dinh dưỡng trong đất. Ví dụ, các loại cây...
Luật địa phương
Local laws Đàm phán biến đổi khí hậuBao gồm các quy định được ban hành bởi chính quyền địa phương và các quy định mang tính luật tục. [24]
Lưỡng cực Ấn Độ Dương (IOD)
Indian Ocean Dipole (IOD) Xã hội và công nghệBiến trình năm quy mô lớn của nhiệt độ bề mặt nước biển ở Ấn Độ Dương. Hình thế này thể hiện thông qua một gradient đới của nhiệt độ...
Lượng tiêu thụ
Consumption Bảo vệ tầng Ô-dônTrong khuôn khổ Nghị định thư Montreal, lượng tiêu thụ là lượng của một hay một nhóm các chất được kiểm soát được tiêu thụ hàng năm bởi một Bên,...
Lưu vực
Catchment Xã hội và công nghệVùng thu và thoát nước mưa. [5], [7]
Lý do quan ngại (RFCs)
Reasons for concern (RFCs) Xã hội và công nghệCác yếu tố của một khung phân loại, được xây dựng lần đầu tiên trong Báo cáo đánh giá lần thứ ba (AR3) của IPCC, nhằm mục đích hỗ trợ...
Mã HS/ Hệ thống hài hòa
Harmonized System (HS) Bảo vệ tầng Ô-dônCòn được gọi là Hệ thống mã hóa và mô tả hàng hóa hài hòa. Đây là hệ thống tên quốc tế đa mục tiêu để phân loại hàng hóa...
Mạng lưới và Trung tâm Công nghệ Khí hậu (CTCN)
The Climate Technology Centre and Network (CTCN) Xã hội và công nghệCTCN là nhánh thực hiện của Cơ chế Công nghệ và hỗ trợ các quốc gia tăng cường thực hiện các dự án và chương trình công nghệ khí hậu....
Mẫu báo cáo chung
Common reporting format Đàm phán biến đổi khí hậuMẫu báo cáo chuẩn về đánh giá phát thải và hấp thụ khí nhà kính hoặc các thông tin liên quan của các Bên thuộc Phụ lục I của Công...
Máy điều hòa di động
Mobile air-conditioning (MAC) Bảo vệ tầng Ô-dônBất kỳ hệ thống điều hòa không khí nào được sử dụng trong phương tiện giao thông, chẳng hạn như ô tô, xe buýt hoặc tàu hỏa. [24]
Máy làm lạnh
Chiller Bảo vệ tầng Ô-dônTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, máy làm lạnh là một thiết bị trong lĩnh vực làm lạnh, được thiết kế...
Mê-tan (CH4)
Methane (CH4) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột hợp chất hóa học có công thức hóa học là CH4. Nó là một thành phần chính của khí tự nhiên. Trong trạng thái tự nhiên, mê-tan được tìm...
Methanol (CH3OH)
Methanol (CH3OH) Xã hội và công nghệMột chất lỏng độc, không màu, về cơ bản không có mùi và ít vị. Methanol là loại cồn đơn giản nhất với nhiệt độ sôi 64,70C. Trong giao thông...
Methyl Bromide (MB hay MeBr)
Methyl bromide (MB or MeBr) Bảo vệ tầng Ô-dônMột chất bao gồm các-bon, hydro và brom (CH3Br), còn được gọi là bromomethane (MB). MB là chất làm suy giảm tầng ô-dôn mạnh do có chứa brom. MB được...
Miền khí hậu
Climate zones Xã hội và công nghệPhân định miền khí hậu nhằm tách biệt các bộ phận lãnh thổ khác nhau về tài nguyên nhiệt. Miền khí hậu liên kết các vùng có sự đồng nhất...
Mô hình
Model Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMô hình là một mô tả trừu tượng dựa trên định lượng hoặc định tính của một tình huống hiện trạng thực, có thể được đơn giản hóa hoặc bỏ...
Mô hình đánh giá tích hợp (IAM)
Integrated Assessment Model (IAM) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác mô hình đánh giá tích hợp (IAM) tích hợp kiến thức từ hai hoặc nhiều lĩnh vực vào một khung duy nhất. Đây là một trong những công cụ...
Mô hình hóa dựa trên quy trình
Process-based modelling Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột cách tiếp cận mô hình toán dựa trên các lý thuyết về quá trình sinh thái, sinh học, hóa học và vật lý cơ bản. Điển hình là sử...
Mô hình hoàn lưu chung
General Circulation Model (GCM) Xã hội và công nghệMột công cụ căn bản để nghiên cứu tác động của sự tăng nồng độ khí nhà kính đối với khí hậu. GCM cơ bản là một mô hình thủy...
Mô hình khí hậu
Climate model Xã hội và công nghệMột biểu diễn dưới dạng số của hệ thống khí hậu dựa trên các thuộc tính vật lý, hóa học và sinh học của các thành phần của nó, những...
Mô hình khí hậu khu vực (RCM)
Regional Climate Model (RCM) Xã hội và công nghệMô hình khí hậu số trị với đầu vào từ mô hình GCM hoặc quan trắc để mô phỏng các quá trình đất, khí quyển với độ phân giải cao...
Mô hình khí hậu toàn cầu (GCM)
Global climate model (also referred to as general circulation model, both abbreviated as GCM) Xã hội và công nghệMột mô tả bằng số của hệ thống khí hậu dựa trên các thuộc tính lý, hóa và sinh của các thành phần của nó cùng quá trình tương tác,...
Môi chất lạnh tự nhiên
Natural refrigerants (nat refs) Bảo vệ tầng Ô-dônThuật ngữ được sử dụng cho các chất thay thế có GWP cực thấp không phải là fluorocarbon, chẳng hạn như hydrocarbon (propan, iso-butan, v.v.), các-bon đi-ô-xít, amoniac, nước và...
Mối quan hệ giới
Gender relations Giới và BĐKHMột phần của các mối quan hệ xã hội giữa nam giới và nữ giới với tư cách là các nhóm xã hội trong một cộng đồng cụ thể, bao...
Môi trường
Environment Xã hội và công nghệTất cả các điều kiện bên ngoài ảnh hưởng đến một sinh vật hoặc hệ thống xác định khác trong suốt vòng đời của nó. [25]
Mưa axit
Acid rain Xã hội và công nghệLà hiện tượng mưa mà trong nước mưa có độ pH dưới 5,6 và được tạo ra bởi lượng khí thải CO2, SO2, NOx từ các quá trình sản xuất...
Mua bán phát thải
Emissions trading Thị trường các-bonMột công cụ dựa trên thị trường nhằm đáp ứng mục tiêu giảm phát thải một cách hiệu quả. Hạn ngạch phát thải khí nhà kính được chia thành các...
Mưa lớn
Heavy rainfall Xã hội và công nghệHiện tượng mưa lớn là hệ quả của một số loại hình thời tiết đặc biệt như bão, áp thấp nhiệt đới hay dải hội tụ nhiệt đới, hội tụ...
Mức độ chấp nhận sự thay đổi chính sách hoặc hệ thống
Acceptability of policy or system change Xã hội và công nghệMức độ mà một thay đổi chính sách hoặc hệ thống được đánh giá là không thuận lợi hoặc thuận lợi, hoặc bị từ chối hoặc được ủng hộ, bởi...
Mức độ đảm bảo
Level of assurance Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ Cơ chế Thực hiện chung (JI), mức độ đảm bảo được các tổ chức độc lập được công nhận (AIE) áp dụng kết hợp với khái niệm...
Mức độ dễ bị tổn thương
Vulnerability Xã hội và công nghệMức độ dễ bị tổn thương đề cập đến khuynh hướng của các yếu tố nhạy cảm với hiểm họa như con người, cuộc sống của họ, và tài sản...
Mức độ nhạy cảm
Sensitivity Xã hội và công nghệMức độ nhạy cảm là mức độ một hệ thống bị ảnh hưởng tiêu cực hoặc tích cực do biến đổi hoặc dao động khí hậu. Ảnh hưởng có thể...
Mức độ phơi bày
Exposure Xã hội và công nghệMức độ phơi bày (trước hiểm họa) được sử dụng để chỉ sự hiện diện (theo vị trí) của con người, sinh kế, các dịch vụ môi trường và các...
Mức giảm phát thải tham chiếu / Mức tham chiếu
Reference Emission Levels / Reference Levels Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCông cụ để kiểm chứng đánh giá kết quả, dựa trên số liệu lịch sử về rừng, có tính đến xu hướng, thời điểm bắt đầu và độ dài của...
Mực nước biển trung bình
Mean sea level Xã hội và công nghệMực nước biển được đo bởi trạm đo thủy triều và để so sánh với mặt đất nơi đặt trạm. Mực nước biển thường được định nghĩa là mực nước...
Mực nước cực đại ven biển
Extreme coastal high water (also referred to as extreme sea level) Xã hội và công nghệMực nước cực đại ven biển phụ thuộc vào mức nước trung bình, thủy triều, và các hệ thống thời tiết khu vực. Hiện tượng mực nước cực đại thường...
Mục tiêu thực hiện
Performance target Thích ứng với BĐKHChỉ số phải đạt, hoặc một đầu ra hoặc một hoạt động phải được hoàn thành để người tham gia được chi trả hoặc được cung cấp các lợi ích...
Muội than
Carbon black Xã hội và công nghệMột dạng các-bon vô định hình, được sản xuất thương mại bằng việc phân hủy hydrocacbon bằng nhiệt hoặc oxy hóa. Muội than chủ yếu được dùng trong các sản...
Năm cơ sở
Base year Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhThời gian quá khứ được quy định để so sánh lượng phát thải hoặc lượng giảm phát thải khí nhà kính hoặc thông tin khác liên quan đến khí nhà...
Nạn đói
Famine Xã hội và công nghệTình trạng khan hiếm thực phẩm trong một thời gian dài và trên một khu vực địa lý rộng lớn, chẳng hạn như một quốc gia. Nạn đói có thể...
Nâng cấp/thay thế
Retrofitting Bảo vệ tầng Ô-dônĐối với thiết bị làm lạnh và điều hòa không khí, đây là quy trình thay thế các chất được kiểm soát bằng môi chất lạnh thay thế không được...
Năng lực
Capacity Xã hội và công nghệNăng lực là tổng hợp các nguồn lực, điểm mạnh và đặc tính sẵn có trong từng cá nhân, cộng đồng, xã hội và tổ chức có thể được sử...
Năng lực đối phó
Coping capacity Thích ứng với BĐKHKhả năng của người dân, các tổ chức, và các hệ thống trong việc sử dụng kỹ năng, nguồn lực, và cơ hội sẵn có để giải quyết, quản lý...
Năng lực thể chế
Institutional capacity Xã hội và công nghệNăng lực thể chế bao gồm việc xây dựng và củng cố tổ chức và cung cấp đào tạo kỹ thuật và quản lý để hỗ trợ các quá trình...
Năng lực thích ứng
Adaptive capacity Thích ứng với BĐKHSự kết hợp của tất cả các điểm mạnh, thuộc tính, và nguồn lực sẵn có cho một cá nhân, cộng đồng, xã hội, hoặc tổ chức có thể được...
Năng lượng
Energy Xã hội và công nghệKhả năng thực hiện công được đo lường bằng tiềm năng thực hiện công (thế năng) hoặc chuyển đổi khả năng thực hiện công thành chuyển động (động năng). Năng...
Năng lượng địa nhiệt
Geothermal energy Xã hội và công nghệNhiệt truyền từ lõi nóng chảy của trái đất đến các lớp trầm tích dưới mặt đất ở dạng hơi nước khô (hơi nước nhưng không có giọt nước), hơi...
Năng lượng mặt trời
Solar energy Xã hội và công nghệNăng lượng bức xạ trực tiếp từ mặt trời. Nó cũng bao gồm cả các dạng năng lượng gián tiếp như gió, dòng chảy nước (thủy điện), chênh lệch nhiệt...
Năng lượng sinh học
Bioenergy Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhNăng lượng có nguồn gốc từ mọi dạng sinh khối. [14]
Năng lượng sinh học kết hợp thu hồi và lưu trữ các-bon đi-ô-xít (BECCS)
Bioenergy with carbon capture and storage (BECCS) Xã hội và công nghệCông nghệ thu giữ và lưu trữ các-bon đi-ô-xít (CCS) được áp dụng cho một nhà máy năng lượng sinh học. Lưu ý rằng tùy thuộc vào tổng lượng phát...
Năng lượng sinh khối
Biomass energy Xã hội và công nghệNăng lượng được tạo ra từ việc đốt các vật liệu sinh khối như gỗ. Các-bon đi-ô-xít (CO2) thải ra sẽ không làm tăng tổng lượng CO2 trong khí quyển...
Năng lượng tái tạo
Renewable energy Xã hội và công nghệNăng lượng thu được từ các nguồn được coi là vô tận, không giống các nguồn cung hữu hạn như nhiên liệu hóa thạch. Các nguồn năng lượng tái tạo...
Năng lượng thay thế
Alternative energy Xã hội và công nghệNăng lượng được tạo ra từ các nguồn phi truyền thống như khí thiên nhiên nén (CNG), mặt trời, thủy điện, gió. [25]
Năng lượng tiềm năng sẵn có
Available potential energy Xã hội và công nghệMột phần của tổng số năng lượng tiềm năng có thể được chuyển đổi thành động năng trong một hệ thống đoạn nhiệt kèm theo. [5], [7]
Năng lượng từ gỗ
Wood energy Xã hội và công nghệGỗ và các sản phẩm từ gỗ được dùng làm nhiên liệu bao gồm gỗ thanh, gỗ vụn, mùn cưa, phế phụ phẩm rừng và than hoạt tính. [25]
Năng suất lạnh danh định
Rated Cooling Capacity Bảo vệ tầng Ô-dônKhả năng làm lạnh của thiết bị làm lạnh hoặc điều hòa không khí ở điều kiện tiêu chuẩn và được ghi trên nhãn của nhà sản xuất. [24]
Naphtha đặc biệt
Special naphtha Xã hội và công nghệTất cả các thành phẩm trong khoảng nhiệt độ sôi của naphtha mà được dùng làm dung môi pha sơn, chất tẩy rửa, hoặc các loại dung môi. Các sản...
Ngân hàng thế giới (WB)
World Bank (WB) Đàm phán biến đổi khí hậuNgân hàng Thế giới là một tổ chức tài chính quốc tế cung cấp các khoản vay và viện trợ không hoàn lại cho chính phủ của các quốc gia...
Ngân sách các-bon
Carbon budget Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhThuật ngữ này đề cập đến ba khái niệm lý thuyết: (1) đánh giá các nguồn và lượng hấp thụ của chu trình các-bon ở cấp độ toàn cầu, thông...
Ngân sách các-bon còn lại
Remaining carbon budget Thị trường các-bonLượng phát thải CO2 ròng do hoạt động của con người tính tích lũy từ 2018 đến thời điểm mà lượng phát thải CO2 do hoạt động của con người...
Ngày lạnh/đêm lạnh
Cold days/cold nights Xã hội và công nghệNgày có nhiệt độ cực đại, hoặc đêm có nhiệt độ cực tiểu, nằm dưới 10 phần trăm của phân bố xác suất nhiệt độ, trong đó thời kỳ 1961-1990...
Ngày nóng/ đêm nóng
Warm days/ warm nights Xã hội và công nghệNhững ngày khi nhiệt độ tối cao, hoặc đêm có nhiệt độ tối thấp vượt quá ngưỡng 90 phần trăm của sự phân bố dãy số liệu nhiệt độ nhiều...
Nghị định thư
Protocol Đàm phán biến đổi khí hậuMột thỏa thuận quốc tế liên kết với một công ước hiện có, nhưng là một thỏa thuận riêng biệt và bổ sung phải được ký kết và phê chuẩn...
Nghị định thư Kyoto (KP)
Kyoto Protocol (KP) Đàm phán biến đổi khí hậuNghị định thư Kyoto (trong khuôn khổ Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu) được thông qua ngày 11 tháng 12 năm 1997 tại Hội...
Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô-dôn (MP)
Montreal Protocol on Substances that Deplete the Ozone Layer (MP) Bảo vệ tầng Ô-dônNghị định thư Montreal là một nghị định thư của Công ước Viên về bảo vệ tầng ô-dôn. Nghị định thư Montreal và các sửa đổi của nó kiểm soát...
Nghị quyết
Resolution Đàm phán biến đổi khí hậuCác chỉ thị hướng dẫn công việc của COP/CMP/CMA - các ý kiến hơn là các văn bản pháp lý vĩnh viễn. Không giống như các quyết định, các nghị...
Nghiên cứu và quan trắc có hệ thống
Research and systematic observation Xã hội và công nghệCông ước kêu gọi các Bên tham gia tăng cường nghiên cứu và hợp tác nghiên cứu, quan trắc có hệ thống quá trình biến đổi khí hậu và phát...
Ngôn ngữ mở đầu
Preamble language Đàm phán biến đổi khí hậuCác đoạn trong phần mở đầu của một thỏa thuận hoặc quyết định: đưa ra bối cảnh và bối cảnh của thỏa thuận hoặc quyết định sau đó; hướng dẫn...
Người kiểm định
Verifier Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhNgười hoặc nhóm người độc lập và có năng lực chịu trách nhiệm thực hiện và báo cáo về quá trình kiểm định. [28]
Người thẩm định
Validator Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhNgười hoặc nhóm người độc lập và có năng lực chịu trách nhiệm thực hiện và báo cáo về các kết quả một cuộc thẩm định. [28]
Người/nhóm dễ bị tổn thương
Vulnerable people or groups Thích ứng với BĐKHNgười hay nhóm bị nguy cơ tác động mạnh của các tác động hay cú sốc từ bên ngoài (bao gồm cả biến đổi khí hậu); và có mức độ...
Nguồn điểm
Point source Xã hội và công nghệMột nguồn duy nhất gây ra việc xả và phát thải các chất ô nhiễm ra môi trường. Ví dụ như ống khói, cống rãnh, mương hoặc đường ống. Khái...
Nguồn diện
Non-point source Xã hội và công nghệVùng đất có diện tích lớn như cánh đồng và các khu vực đô thị xả các chất ô nhiễm vào nước mặt và nước ngầm trên diện rộng. Khái...
Nguồn phát thải
Source Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhBất kỳ quá trình hoặc hoạt động nào giải phóng khí nhà kính, sol khí hoặc tiền chất của khí nhà kính vào khí quyển. (Điều 1.9 của Công ước)....
Nguồn, bể hấp thụ hoặc bể chứa khí nhà kính có kiểm soát
Controlled greenhouse gas source, sink or reservoir Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhNguồn, bể hấp thụ hoặc bể chứa khí nhà kính mà toàn bộ hoạt động của nó chịu sự chỉ đạo và tác động của người đề xuất dự án...
Ngưỡng khí hậu
Climate threshold Xã hội và công nghệMột giới hạn quan trọng trong hệ thống khí hậu mà tại đó phản ứng bất thường do sự cưỡng bức nào đó xảy ra. [5], [7]. Xem thêm Biến...
Nguyên liệu hóa dầu
Petrochemical feedstock Xã hội và công nghệNguyên liệu có nguồn gốc từ dầu mỏ, được sử dụng chủ yếu để sản xuất hóa chất, cao su tổng hợp và nhiều loại nhựa. Các loại nguyên liệu...
Nguyên tắc phòng ngừa
Precautionary principle Đàm phán biến đổi khí hậuNội dung của Điều 3 của Công ước khí hậu, theo đó các Bên tham gia cần phải có các giải pháp phòng ngừa để dự báo, ngăn chặn hay...
Nguyên tố
Element Xã hội và công nghệCác nguyên tố hóa học như hydro (H), sắt (Fe), na-tri (Na), các-bon (C), ni-tơ (N) hoặc oxy (O), mà các nguyên tử riêng rẽ của chúng chính là những...
Nguyên tử
Atoms Xã hội và công nghệNhững hạt siêu nhỏ cấu thành tất cả các nguyên tố hóa học và vật chất. [25]
Nhà máy thủy điện
Hydroelectric power plant Xã hội và công nghệCấu trúc trong đó năng lượng của dòng chảy hoặc sức nước làm quay máy phát tua-bin để sản xuất điện. [25]
Nhân tạo (do con người)
Anthropogenic Xã hội và công nghệKết quả do hoặc được tạo ra bởi con người. [5], [7]
Nhân tố khí hậu
Climatic factors Xã hội và công nghệCác điều kiện vật lý nhất định (khác với yếu tố khí hậu) điều chỉnh khí hậu (vĩ độ, độ cao, sự phân bố đất, biển, địa hình, các dòng...
Nhạy cảm về giới
Gender sensitive Giới và BĐKHSự hiểu biết và quan tâm về các chuẩn mực, sự khác biệt về văn hóa xã hội để công nhận, tôn trọng quyền, vai trò, trách nhiệm khác nhau...
Nhiên liệu cho vận tải thủy và hàng không
Bunker fuel Xã hội và công nghệNhiên liệu sử dụng trong vận tải quốc tế bởi các phương tiện tàu thủy hoặc máy bay, bất kể phương tiện đó thuộc quốc gia nào. Dầu nhiên liệu...
Nhiên liệu hóa thạch
Fossil fuels Xã hội và công nghệCác nhiên liệu được hình thành bởi các quá trình tự nhiên như phân hủy kỵ khí của xác sinh vật giàu các-bon đã hóa thạch. Các xác đó được...
Nhiên liệu phản lực
Jet fuel Xã hội và công nghệBao gồm cả nhiên liệu loại naphtha và dầu hỏa đáp ứng các tiêu chuẩn để sử dụng trong động cơ tua-bin máy bay. Mặc dù hầu hết nhiên liệu...
Nhiên liệu sinh học
Biofuels Xã hội và công nghệBất kỳ loại nhiên liệu nào có nguồn gốc từ sinh khối, được phát triển có chủ ý hoặc từ các sản phẩm phế thải. Than bùn không được coi...
Nhiên liệu sinh khối hoặc nhiên liệu sinh học
Biomass fuels or biofuels Xã hội và công nghệMột loại nhiên liệu được sản xuất từ chất hữu cơ khô hoặc dầu dễ cháy do thực vật sản xuất. Những nhiên liệu này được coi là tái tạo...
Nhiên liệu sơ cấp
Primary fuels Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhNhiên liệu được khai thác trực tiếp từ tài nguyên thiên nhiên. Ví dụ như: Dầu thô, khí tự nhiên, than đá, v.v. [11]
Nhiên liệu thứ cấp
Secondary fuels Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhNhiên liệu được sản xuất từ nhiên liệu sơ cấp. Ví dụ: than cốc, xăng động cơ và khí lò luyện cốc, khí lò cao. [11]
Nhiệt
Heat Xã hội và công nghệDạng động năng truyền tải từ vật chất này sang vật chất khác khi có sự chênh lệch nhiệt độ giữa chúng. Nhiệt luôn được truyền phát từ mẫu vật...
Nhiệt độ
Temperature Xã hội và công nghệThước đo tốc độ chuyển động trung bình của nguyên tử hoặc phân tử trong một chất hoặc hỗn hợp các chất tại một thời điểm xác định. [25]. Xem...
Nhiệt độ bề mặt
Surface temperature Xã hội và công nghệXem: Nhiệt độ bề mặt toàn cầu, nhiệt độ không khí mặt đất, nhiệt độ bề mặt nước biển. [5], [7]
Nhiệt độ bề mặt toàn cầu
Global surface temperature Xã hội và công nghệNhiệt độ bề mặt toàn cầu là một ước lượng của nhiệt độ không khí bề mặt trung bình toàn cầu. Tuy nhiên, đối với những biến đổi theo thời...
Nhiệt độ bề mặt trung bình toàn cầu (GMST)
Global Mean Surface Temperature (GMST) Xã hội và công nghệTrung bình toàn cầu ước tính của nhiệt độ không khí gần bề mặt trên đất liền, băng biển và nhiệt độ bề mặt biển trên các vùng đại dương...
Nhiệt độ cực trị
Extreme Temperatures Xã hội và công nghệNhiệt độ cao nhất và thấp nhất đạt được trong thời gian nhất định. [2], [1], [13]
Nhiệt độ không khí bề mặt
Land surface air temperature Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhNhiệt độ không khí được đo ở bề mặt thoáng cách mặt đất 1.5m đến 2m. [5], [7]
Nhiệt độ không khí bề mặt trung bình toàn cầu (GSAT)
Global Mean Surface Air Temperature (GSAT) Xã hội và công nghệTrung bình toàn cầu của nhiệt độ không khí gần bề mặt trên đất liền, đại dương, và băng biển. Những thay đổi của GSAT thường được dùng để đo...
Nhiệt độ mặt nước biển (SST)
Sea surface temperature (SST) Xã hội và công nghệNhiệt độ mặt nước biển là nhiệt độ của lớp nước xáo trộn trong khoảng vài mét trên cùng của đại dương, được đo bằng tàu, phao tiêu và thuyền...
Nhiệt trị cao
Higher heating value Xã hội và công nghệCòn được gọi là tổng nhiệt trị, là lượng nhiệt được giải phóng bằng cách đốt cháy hoàn toàn một đơn vị thể tích hoặc trọng lượng của nhiên liệu...
Nhiệt trị thấp
Lower heating value Xã hội và công nghệNhiệt lượng thu được khi đốt cháy hoàn toàn một đơn vị thể tích hoặc trọng lượng của nhiên liệu. Giá trị này luôn thấp hơn giá trị nhiệt trị...
Nhóm 20 nền kinh tế lớn (G20)
The Group of Twenty (G20) Đàm phán biến đổi khí hậuG20 được thành lập theo sáng kiến của các bộ trưởng tài chính nhóm 7 nước có nền công nghiệp phát triển (G7) là Anh, Italia, Canada, Mỹ, Đức, Pháp...
Nhóm các nền kinh tế mới nổi BRIC
BRIC Đàm phán biến đổi khí hậuNhóm các nền kinh tế đang nổi lên BRIC, tên gọi này là sự kết hợp các chữ cái đầu tên gọi tiếng Anh của 4 nước trong nhóm là...
Nhóm các nước đang phát triển biệt lập giáp núi
Group of Mountain Landlocked Developing Countries Đàm phán biến đổi khí hậuNhóm đàm phán được chính phủ Armenia, Kyrgyzstan và Tajikistan chính thức thành lập vào tháng 6 năm 2010, tập trung vào các vấn đề mà các nước đang phát...
Nhóm các nước G8
G8 Đàm phán biến đổi khí hậuG8 là nhóm 8 quốc gia công nghiệp hàng đầu của thế giới, bao gồm Pháp, Đức, Italy, Nhật Bản, Anh, Hoa Kỳ (G6, 1975), Canada (G7, 1976) và Nga...
Nhóm các quốc gia Mỹ Latinh và Caribê (GRULAC)
The Group of Latin America and Caribbean Countries (GRULAC) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong năm Nhóm khu vực của Liên hợp quốc, bao gồm 33 quốc gia thành viên từ Trung và Nam Mỹ, cũng như một số đảo ở Tây Ấn....
Nhóm chuyên gia các nước kém phát triển nhất (LEG)
Least Developed Countries Expert Group (LEG) Đàm phán biến đổi khí hậuNhóm chuyên gia về các nước kém phát triển nhất (LEG) được thành lập vào năm 2001 và có nhiệm vụ cung cấp hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ...
Nhóm chuyên gia thẩm định
Expert Review Teams Đàm phán biến đổi khí hậuNhóm chuyên gia do các bên tham gia Công ước bầu ra, có nhiệm vụ thẩm định, xem xét các Thông báo quốc gia của các nước thuộc Phụ lục...
Nhóm chuyên gia tư vấn (CGE)
Consultative Group of Experts (CGE) Đàm phán biến đổi khí hậuNhóm chuyên gia tư vấn là kênh cung cấp hỗ trợ kỹ thuật chính cho các quốc gia đang phát triển là các Bên tham gia Công ước hoàn thành...
Nhóm Chuyên gia về chuyển giao công nghệ (EGTT)
Expert Group on Technology Transfer (EGTT) Đàm phán biến đổi khí hậuMột nhóm chuyên gia được thành lập tại COP7 với mục tiêu tăng cường thực hiện Điều 4.5 của Công ước, bằng cách phân tích và xác định phương thức...
Nhóm công tác đặc biệt về các cam kết tiếp theo cho các Bên Phụ lục I theo Nghị định thư Kyoto (AWG-KP)
Ad Hoc Working Group on Further Commitments for Annex I Parties under the Kyoto Protocol (AWG-KP) Đàm phán biến đổi khí hậuBan bổ trợ được thành lập vào năm 2005 tại Montreal bởi các Bên tham gia Nghị định thư Kyoto để xem xét các cam kết tiếp theo của các...
Nhóm công tác đặc biệt về diễn đàn Durban cho hành động tăng cường (ADP)
Ad hoc Working Group on the Durban Platform for Enhanced Action (ADP) Đàm phán biến đổi khí hậuBan bổ trợ được thành lập tại COP17 ở Durban năm 2011 để xây dựng Nghị định thư hoặc văn bản có tính ràng buộc về pháp lý hoặc các...
Nhóm công tác đặc biệt về Điều 13 (AG13)
Ad Hoc group on Article 13 (AG13) Đàm phán biến đổi khí hậuBan bổ trợ được thành lập bởi COP1 để nghiên cứu cách giúp các chính phủ vượt qua khó khăn trong việc đáp ứng các cam kết của họ theo...
Nhóm công tác đặc biệt về hành động hợp tác dài hạn theo Công ước (AWG-LCA)
Ad Hoc Working Group on Long-term Cooperative Action under the Convention (AWG-LCA) Đàm phán biến đổi khí hậuBan bổ trợ được thành lập tại Bali vào năm 2007 để tiến hành các cuộc đàm phán về một thỏa thuận quốc tế tăng cường về biến đổi khí...
Nhóm công tác đặc biệt về Thỏa thuận Paris (APA)
Ad Hoc Working Group on the Paris Agreement (APA) Đàm phán biến đổi khí hậuBan bổ trợ được thành lập để chuẩn bị cho việc Thỏa thuận Paris có hiệu lực và cho phiên họp đầu tiên của Cuộc họp các Bên hay còn...
Nhóm công tác đặc biệt về Ủy thác Berlin (AGBM)
Ad Hoc Group on the Berlin Mandate (AGBM) Đàm phán biến đổi khí hậuBan bổ trợ được thành lập bởi COP1 để tiến hành các cuộc đàm phán dẫn đến việc thông qua Nghị định thư Kyoto. AGBM kết thúc công việc vào...
Nhóm công tác mở rộng của các Bên tham gia Nghị định thư Montreal (OEWG)
Open Ended Working Group (OEWG) Đàm phán biến đổi khí hậuMột cuộc họp trù bị của tất cả các Bên tham gia Nghị định thư Montreal. OEWG thảo luận và soạn thảo các quyết định về các chủ đề sẽ...
Nhóm đất than bùn
Histosol Xã hội và công nghệĐất hữu cơ ướt, chẳng hạn như than bùn và bùn nhiều phân. [25]
Nhóm G-77 và Trung Quốc
Group of 77 (G-77) and China Đàm phán biến đổi khí hậuMột liên minh đàm phán lớn của các nước đang phát triển tập trung vào nhiều chủ đề quốc tế, bao gồm biến đổi khí hậu. G-77 được thành lập...
Nhóm hỗ trợ Chủ tịch
Friends of the Chair Đàm phán biến đổi khí hậuTrong khuôn khổ Công ước, đây là nhóm các đại biểu được một chủ tịch (người xét đến nhu cầu cân bằng chính trị giữa các lợi ích khác nhau)...
Nhóm khu vực
Regional groups Đàm phán biến đổi khí hậuCác liên minh của các quốc gia, trong hầu hết các trường hợp có cùng khu vực địa lý, gặp gỡ riêng để thảo luận các vấn đề và đề...
Nhóm liên hệ không chính thức
Informal contact group Đàm phán biến đổi khí hậuMột nhóm đại biểu do Chủ tịch hoặc Chủ tọa chỉ thị gặp riêng để thảo luận về một vấn đề cụ thể nhằm cố gắng hài hòa các quan...
Nhóm liên lạc
Contact group Đàm phán biến đổi khí hậuMột nhóm làm việc không chính thức do Ban bổ trợ, Ủy ban của Công ước thành lập để các Bên có thể đàm phán trước khi chuyển văn bản...
Nhóm liên lạc chung (JLG)
Joint Liaison Group (JLG) Đàm phán biến đổi khí hậuNhóm đại diện của các Ban thư ký UNFCCC, CBD và UNCCD, được thành lập để tìm hiểu về các hoạt động chung nhằm giải quyết các vấn đề liên...
Nhóm Liên minh các Quốc đảo nhỏ (AOSIS)
Alliance of Small Island States (AOSIS) Đàm phán biến đổi khí hậuLiên minh đặc biệt các quốc gia ở vùng trũng thấp và hải đảo. Các quốc gia này đặc biệt dễ bị tổn thương đối với nước biển dâng và...
Nhóm ô
Umbrella group Đàm phán biến đổi khí hậuMột liên minh lỏng lẻo của các nước phát triển không thuộc Liên minh Châu Âu được hình thành sau khi Nghị định thư Kyoto được thông qua. Mặc dù...
Nhóm soạn thảo
Drafting Group Đàm phán biến đổi khí hậuMột nhóm nhỏ do Chủ tịch thành lập để họp riêng nhằm chuẩn bị văn bản dự thảo - văn bản vẫn phải được chính thức thông qua sau đó...
Nhóm toàn vẹn về môi trường
Environmental Integrity Group Đàm phán biến đổi khí hậuNhóm nước chuyên đàm phán về môi trường, bao gồm Mexico, Hàn Quốc, Thụy Sỹ, Lichtenstein, Monaco và Georgia. [31]
Nhóm trung tâm
Central Group Đàm phán biến đổi khí hậuTrước đây là Nhóm trung tâm CG-11, một liên minh đàm phán của các Bên thuộc Phụ lục I của Công ước ở Trung Âu, nay được gọi là Nhóm...
Nhu cầu giới
Gender needs Giới và BĐKHCác mong muốn và đòi hỏi đặc trưng, khác biệt giữa các giới trong một điều kiện hay hệ thống xã hội cụ thể. Việc tìm hiểu nhu cầu giới...
Nhu cầu oxy sinh hóa (sau 5 ngày)
BOD5 Xã hội và công nghệNhu cầu oxy sinh hóa của nước thải trong quá trình phân hủy kéo dài 5 ngày. Đây là đơn vị đo hàm lượng hữu cơ của nước thải. [25]....
Nhu cầu oxy sinh học
Biological oxygen demand (BOD) Xã hội và công nghệLượng oxy hòa tan cần thiết để các sinh vật phân giải có thể phân hủy vật chất hữu cơ trong một thể tích nước nhất định, tại một nhiệt...
Nhựa đường
Asphalt Xã hội và công nghệVật liệu giống như xi măng có màu nâu sẫm đến đen có thành phần chủ yếu là bitum, thu được trong quá trình chế biến dầu mỏ. Định nghĩa...
Nhựa polyvinyl chloride (PVC)
Polyvinyl chloride (PVC) Xã hội và công nghệMột hợp chất cao phân tử của vinyl chloride, không vị, không mùi và không hòa tan trong hầu hết các dung môi hữu cơ. Hợp chất có gốc vinyl...
Nhựa tổng hợp Polyurethane (PU hoặc PUR)
Polyurethane (PU or PUR) Bảo vệ tầng Ô-dônMột loại nhựa tổng hợp trong đó các đơn vị polymer được liên kết bởi các nhóm urethane. Chủ yếu được sử dụng làm thành phần của sơn, vecni, chất...
Nồng độ
Concentration Xã hội và công nghệLượng hóa chất trong một đơn vị thể tích hoặc đơn vị trọng lượng của không khí, nước, đất hoặc các môi trường khác. [25]. Xem thêm Phần tỉ, Phần...
Nóng lên toàn cầu
Global warming Bảo vệ tầng Ô-dônNói một cách chặt chẽ, sự nóng lên và lạnh đi toàn cầu là các xu thế nóng lên và lạnh đi tự nhiên mà trái đất trải qua trong...
Nước biển dâng
Sea level rise Xã hội và công nghệSự dâng mực nước của đại dương trên toàn cầu, trong đó không bao gồm triều, nước dâng do bão... Nước biển dâng tại một vị trí nào đó có...
Nước dâng do bão
Storm surge Xã hội và công nghệSự gia tăng nhất thời, tại một địa phương cụ thể, độ cao của biển do điều kiện khí tượng cực đoan (áp suất khí quyển thấp và / hoặc...
Nước thải
Wastewater Xã hội và công nghệNước đã qua sử dụng và chứa các chất thải ở dạng hòa tan hoặc lơ lửng trong đó. [25]. Xem thêm Xử lý nước thải.
Nước tuyết tương đương (SWE)
Snow Water Equivalent (SWE) Xã hội và công nghệĐộ sâu của nước tương ứng được tạo ra khi một khối tuyết tan hoàn toàn. [15], [13]
Ô nhiễm không khí
Air pollution Xã hội và công nghệHiện tượng một hoặc nhiều chất hoặc hóa chất trong không khí có nồng độ đủ cao tới mức gây hại cho con người, các loài động, thực vật hay...
Ô-dôn (O3)
Ozone (O3) Bảo vệ tầng Ô-dônMột dạng thù hình của oxy gồm có ba nguyên tử trong một phân tử và một thành phần của khí quyển. Trong tầng đối lưu, nó được tạo ra...
Ô-dôn tầng bình lưu
Stratospheric ozone Bảo vệ tầng Ô-dônKhí ô-dôn (O3) có trong tầng bình lưu. Xem thêm Tầng ô-dôn.
Ô-dôn tầng đối lưu
Tropospheric ozone Xã hội và công nghệXem Ô-dôn.
Ô-dôn tầng mặt/ô-dôn tầng đối lưu
Ground-level ozone Bảo vệ tầng Ô-dônCòn được gọi là ô-dôn "xấu" hoặc ô-dôn tầng đối lưu, bởi vì nó là chất gây ô nhiễm ở tầng đối lưu, gần mặt đất. Ô-dôn tầng mặt được...
Ổn định (nồng độ GHG hoặc CO2 tương đương)
Stabilisation (of GHG or CO2-equivalent concentration) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột trạng thái mà trong đó nồng độ trong khí quyển của một loại khí nhà kính (ví dụ: CO2) hoặc của bể khí nhà kính CO2 tương đương (hoặc...
Oxit ni-tơ
Nitrogen oxides (NOx) Xã hội và công nghệHợp chất khí bao gồm 1 phân tử nitơ và các phân tử oxy. Oxit ni-tơ được sinh ra từ các quá trình như đốt nhiên liệu hóa thạch trong...
Ôxit nitơ (N2O)
Nitrous Oxide (N2O) Bảo vệ tầng Ô-dônMột chất gây suy giảm tầng ô-dôn và là khí nhà kính. N2O không được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal. [37]
Oxy hóa
Oxidize Xã hội và công nghệBiến đổi cấu trúc hóa học của một chất bằng cách kết hợp nó với oxy. [25]
Pentan cộng
Pentanes plus Xã hội và công nghệMột hỗn hợp hydro-các-bon, chủ yếu là pentan và các phân đoạn nặng hơn, được chiết xuất từ khí tự nhiên. [25]
Perfluorocarbons (PFCs)
Perfluorocarbons (PFCs) Xã hội và công nghệMột nhóm các hóa chất nhân tạo chỉ bao gồm các-bon và flo. Những hóa chất này (chủ yếu là CF4 và C2F6) cùng với hydrofluorocarbon được sử dụng như...
Phá rừng
Deforestation Xã hội và công nghệTình trạng hoặc quá trình dẫn đến đất rừng bị chuyển đổi mục đích sử dụng. Đây thường được coi là một trong những tác nhân chính làm trầm trọng...
Phân biệt đối xử về giới
Gender discrimination Giới và BĐKHPhân biệt đối xử về giới là việc hạn chế, loại trừ, không công nhận hoặc không coi trọng vai trò, vị trí của các giới, gây bất bình đẳng...
Phân bố chuẩn
Normal distribution Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, phân bố chuẩn (hoặc Gaussian) có hàm mật độ xác suất (PDF) được xác định...
Phân bố xác suất
Probability distribution Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTheo định nghĩa thống kê, phân bố xác suất là một hàm cho biết xác suất mà một biến ngẫu nhiên nhận một giá trị bất kỳ hoặc thuộc về...
Phân bón
Fertilizer Xã hội và công nghệChất bổ sung dưỡng chất thực vật vô cơ hoặc hữu cơ vào đất và cải thiện khả năng phát triển cây trồng, cây cối hoặc thảm thực vật khác....
Phân bón hữu cơ
Organic fertilizer Xã hội và công nghệHợp chất hữu cơ như phân chuồng hoặc phân hữu cơ, được sử dụng cho đất trồng trọt như một nguồn dinh dưỡng có nguồn gốc thực vật. [25]
Phân bón tổng hợp
Synthetic fertilizer Xã hội và công nghệHỗn hợp các chất dinh dưỡng thực vật như nitrat, phốt phát và kali được pha chế sẵn trên thị trường để bón đất nhằm phục hồi độ màu mỡ...
Phân bón vô cơ
Inorganic fertilizer Xã hội và công nghệXem Phân bón tổng hợp.
Phân chuồng
Manure Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhChất thải do chăn nuôi gia súc tạo ra (nguyên liệu thực vật như phân xanh được coi là phụ phẩm trồng trọt hoặc phân hữu cơ). Thuật ngữ này...
Phân công lao động trên cơ sở giới
Gender-based division of labor Giới và BĐKHCách thức mỗi xã hội phân chia công việc giữa nam và nữ theo các vai trò giới hình thành trong xã hội đó hoặc dựa trên những gì được...
Phân hữu cơ
Compost Xã hội và công nghệThực vật hữu cơ và động vật đã phân hủy một phần, có thể sử dụng làm chất điều hòa đất hoặc phân bón. [25]
Phân hủy
Decomposition Xã hội và công nghệQuá trình trong đó vật chất bị tan rã bởi vi khuẩn và nấm. Quá trình phân hủy thay đổi thành phần hóa học và cấu trúc vật lý của...
Phân hủy kỵ khí
Anaerobic decomposition Xã hội và công nghệSự phân tách phân tử thành các phân tử hoặc nguyên tử có cấu trúc đơn giản hơn bằng các vi sinh vật có khả năng tồn tại trong môi...
Phân kỳ
Tranche Tài chính khí hậuViệc tài trợ cho nhiều dự án của Quỹ Đa phương được chia thành các giai đoạn hoặc phân kỳ riêng biệt, được phê duyệt ban đầu về nguyên tắc,...
Phân loại rủi ro
Risk classification (or class) Thích ứng với BĐKHTheo tiêu chuẩn kiểm chứng các-bon, có 4 mức phân loại rủi ro (thấp, trung bình, cao và không thể chấp nhận) để đánh giá mức rủi ro không đạt...
Phân tầng
Stratification Xã hội và công nghệQuá trình hình thành các lớp nước (đại dương) với các tính chất khác nhau như độ mặn, mật độ và nhiệt độ, đóng vai trò là rào cản cho...
Phân tích độ không chắc chắn
Uncertainty analysis Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhPhân tích độ không chắc chắn của một mô hình nhằm cung cấp các phép đo định lượng về độ không chắc chắn của các giá trị đầu ra gây...
Phân tích giới
Gender analysis Giới và BĐKHQuá trình nghiên cứu nhằm xác định những khác biệt trong vai trò, hoạt động, nhu cầu, cơ hội và quyền/quyền lợi có tác động như thế nào lên các...
Phần triệu (ppm)
Parts per million (ppm) Xã hội và công nghệSố đơn vị của một chất hóa học trên 1 triệu đơn vị của hỗn hợp khí, lỏng hoặc rắn cụ thể chứa nó. [25]. Xem thêm Nồng độ.
Phân tử
Molecule Xã hội và công nghệSự kết hợp hóa học của hai hay nhiều nguyên tử của cùng một nguyên tố hóa học (như O2) hoặc của các nguyên tố hóa học khác nhau (như...
Phần tỷ (ppb)
Parts per billion (ppb) Xã hội và công nghệSố đơn vị của một chất hóa học trên 1 tỷ đơn vị của hỗn hợp khí, lỏng hoặc rắn cụ thể chứa nó. [25]. Xem thêm Nồng độ.
Phản ứng hóa học
Chemical reaction Xã hội và công nghệTương tác giữa các chất hóa học, trong đó có sự thay đổi về thành phần hóa học của các nguyên tố hoặc hợp chất tham gia. [25]
Phân vị
Percentile Xã hội và công nghệPhân vị là một giá trị trên thang 100 cho biết tỷ lệ phần trăm mà các giá trị dữ liệu bằng hoặc thấp hơn nó. Phân vị thường được...
Phát thải
Emissions Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhSự thải các khí nhà kính và/hoặc các tiền tố của chúng vào khí quyển trên một khu vực và thời gian cụ thể (Theo Công ước khí hậu). [2],...
Phát thải âm
Negative emissions Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhLoại bỏ khí nhà kính (GHG) khỏi bầu khí quyển bằng các hoạt động có chủ ý của con người, tức là ngoài việc loại bỏ sẽ xảy ra thông...
Phát thải bốc hơi
Ebullitive emission Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhThông lượng khí được bọt từ trầm tích mang qua nước lên khí quyển. [37]
Phát thải bốc hơi
Evaporative emissions Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhPhát thải bốc hơi thuộc loại phát thải nhất thời và từ các nguồn diện (không phải là nguồn điểm). Đây thường là phát thải của Hợp chất hữu cơ...
Phát thải CO2 tương đương
Carbon dioxide equivalent emission Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhLượng khí thải các-bon đi-ô-xít (CO2) có thể gây ra sự thay đổi nhiệt độ hoặc cưỡng bức bức xạ tích hợp tương đương trong một khoảng thời gian nhất...
Phát thải do con người
Anthropogenic emissions Xã hội và công nghệPhát thải các khí nhà kính, tiền chất khí nhà kính, và sol khí liên quan đến các hoạt động của con người, bao gồm việc đốt nhiên liệu hóa...
Phát thải khí nhà kính
Greenhouse emission Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTổng khối lượng khí nhà kính thải vào khí quyển trong một khoảng thời gian xác định. [11]
Phát thải khí nhà kính gián tiếp qua năng lượng
Energy indirect greenhouse gas emission Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhPhát thải khí nhà kính gián tiếp liên quan đến việc mua điện, hơi nước, nhiệt hoặc làm mát. Mặc dù sự phát thải này thực tế xảy ra tại...
Phát thải khuếch tán
Diffusive emission Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhThông lượng khí đi qua mặt phân cách không khí - nước do khuếch tán. Để đo thông lượng khuếch tán, phương pháp phổ biến nhất là sử dụng buồng...
Phát thải nhiên liệu thất thoát
Fugitive fuel emissions Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhPhát thải khí nhà kính dưới dạng sản phẩm phụ hoặc chất thải hoặc thất thoát trong quá trình sản xuất, lưu trữ hoặc vận chuyển nhiên liệu, chẳng hạn...
Phát thải ở hạ lưu
Downstream emissions Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, tổng lượng phát thải khí nhà kính xảy ra ở hạ lưu đập bao gồm...
Phát thải qua thực vật trung gian
Plant-mediated emission Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, phát thải qua thực vật trung gian là các luồng phát thải khí nhà kính...
Phát thải ròng âm
Net negative emissions Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrạng thái phát thải ròng âm đạt được khi, do các hoạt động của con người, nhiều khí nhà kính được loại bỏ khỏi khí quyển hơn là lượng phát...
Phát thải ròng bằng không
Net-zero emissions Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhLượng phát thải ròng bằng không đạt được khi, do các hoạt động của con người, lượng khí nhà kính phát thải vào khí quyển được cân bằng bằng lượng...
Phát thải thất thoát (các hệ thống khí tự nhiên và dầu)
Fugitive emissions (oil and natural gas systems) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhSự giải phóng khí nhà kính có chủ ý hoặc không có chủ ý xảy ra trong quá trình thăm dò, xử lý và vận chuyển nhiên liệu hóa thạch...
Phát thải thay thế
Displaced emission Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhSự phát thải khí nhà kính đã được di chuyển theo không gian (và có thể theo thời gian) nhưng không thay đổi về số lượng. Ví dụ, quá trình...
Phát thải tích lũy
Cumulative emissions Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTổng lượng khí nhà kính được phát thải trong một khoảng thời gian xác định. [14]
Phát thải trong quá trình
Process emissions Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, phát thải trong quá trình là phát thải từ các quá trình công nghiệp liên...
Phát thải trong quá trình khử khí
Degassing emissions Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhLượng khí thải tăng cao xảy ra khi nước được xả từ đập và trải qua những thay đổi đột ngột về áp suất, nhiệt độ và nhiễu loạn. Những...
Phát thải từ sông
River emissions Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, phát thải khí nhà kính từ bề mặt của một con sông chảy bình thường...
Phát triển bền vững
Sustainable development Đàm phán biến đổi khí hậuQuá trình phát triển đảm bảo đáp ứng nhu cầu hiện tại nhưng không làm ảnh hưởng tiêu cực tới việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương...
Phát triển phù hợp với khí hậu (CCD)
Climate-compatible development (CCD) Thích ứng với BĐKHMột hình thức phát triển dựa trên các chiến lược khí hậu bao hàm các mục tiêu phát triển được tích hợp với quản lý rủi ro khí hậu, thích...
Phê chuẩn/phê duyệt
Ratification Đàm phán biến đổi khí hậuSự chấp thuận chính thức, thường là của Nghị viện hoặc cơ quan lập pháp quốc gia, đối với một công ước, nghị định thư hoặc hiệp ước, cho phép...
Phi các-bon hóa
Decarbonisation Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhQuá trình trong đó các quốc gia, cá nhân, hoặc các khách thể khác hướng tới việc loại bỏ các-bon hóa thạch. Phi các-bon hóa thường được hiểu là việc...
Phi tuyến tính
Nonlinearity Xã hội và công nghệMột quá trình được gọi là phi tuyến khi không có mối quan hệ tỷ lệ thuận đơn giản giữa nguyên nhân và kết quả. Hệ thống khí hậu có...
Phiên toàn thể
Plenary Đàm phán biến đổi khí hậuMột cuộc họp chính thức của COP, CMP hoặc một trong các Ban Bổ trợ. Các quyết định hoặc kết luận chính thức chỉ có thể được đưa ra trong...
Phòng ngừa rủi ro thiên tai (Phòng ngừa thiên tai)
Disaster risk prevention (Disaster prevention) Xã hội và công nghệTrong một nghĩa hẹp, phòng ngừa rủi ro thiên tai và phòng ngừa thiên tai là sự loại bỏ hoặc tránh các nguyên nhân và điều kiện dẫn đến thiên...
Phòng tránh thiên tai
Disaster preparedness Xã hội và công nghệCác biện pháp phòng tránh thiên tai, bao gồm cảnh báo sớm và xây dựng các kế hoạch dự phòng hoặc khẩn cấp, có thể được coi là một hợp...
Phú dưỡng
Eutrophication Xã hội và công nghệMột hồ, ao hoặc hồ chứa được gọi là phú dưỡng hay phì dưỡng khi có năng suất sinh học quá cao. Do có quá nhiều chất dinh dưỡng, đặc...
Phục hồi năng lượng
Energy recovery Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột hình thức phục hồi tài nguyên trong đó phần chất thải hữu cơ được chuyển đổi thành một số dạng năng lượng có thể sử dụng được. Việc thu...
Phương án giảm nhẹ phát thải
Mitigation option Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột công nghệ hoặc thực hành làm giảm phát thải hoặc tăng cường hấp thụ khí nhà kính. [14], [9]
Phương pháp đại diện khí hậu (Chỉ số khí hậu đại diện)
Proxy climate indicator Xã hội và công nghệSự diễn giải các tập hợp thông tin địa phương bằng cách sử dụng các nguyên lý vật lý và lý sinh, nhằm biểu diễn một sự kết hợp nào...
Phương pháp Monte Carlo
Monte Carlo method Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, phương pháp Monte Carlo được khuyến nghị để phân tích độ không chắc chắn của...
Phương pháp tiếp cận dựa trên đo lường
Measurement-based approach Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, phương pháp tiếp cận dựa trên đo lường là phương pháp sử dụng các phép...
Phương pháp tiếp cận dựa trên mô hình
Model-based approach Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhViệc áp dụng các mô hình dựa trên quy trình hoặc thống kê (thường) sử dụng các phép đo gián tiếp để suy ra các thông lượng khí nhà kính...
Phương thức liên lạc (MoC)
Modalities of Communication (MoC) Thị trường các-bonPhương thức liên lạc giữa các tổ chức tham gia thực hiện dự án theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon với cơ quan quản lý cơ...
Phương trình Clausius-Clapeyron
Clausius-Clapeyron relationship (or equation) Xã hội và công nghệPhương trình vi phân liên quan đến áp lực của một chất (thường là hơi nước) theo nhiệt độ trong một hệ thống mà trong đó hai pha của chất...
Quá trình đoạn nhiệt
Adiabatic process Xã hội và công nghệSự thay đổi trạng thái nhiệt động lực học của một hệ thống trong đó không cho sự trao đổi nhiệt hoặc vật chất giữa hệ thống đó và môi...
Quá trình sinh lý – sinh thái
Ecophysiological process Xã hội và công nghệCác cá thể sinh vật phản ứng với tính dễ biến đổi của môi trường, như biến đổi khí hậu, bằng các quá trình sinh lý - sinh thái. Quá...
Quản lý rủi ro thiên tai
Disaster risk management (DRM) Thích ứng với BĐKHQuản lý rủi ro thiên tai là các quá trình xây dựng, thực hiện và đánh giá chiến lược, chính sách và các biện pháp để nâng cao sự hiểu...
Quản lý rủi ro thiên tai (tiềm năng hoặc chủ động)
Disaster risk management Thích ứng với BĐKHQuản lý rủi ro thiên tai tiềm tàng (chủ động) có thể đóng góp trong những cách thức quan trọng để không chỉ làm giảm rủi ro và thiên tai...
Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng
Community-based disaster risk management Thích ứng với BĐKHXem Quản lý rủi ro thiên tai tại chỗ. [5], [7]
Quản lý rủi ro thiên tai tại chỗ
Local Disaster Risk Management (LDRM) Thích ứng với BĐKHQuá trình mà trong đó chủ thể địa phương (người dân, cộng đồng, các tổ chức phi lợi nhuận, các cơ quan, và doanh nghiệp) tham gia và có quyền...
Quản lý thiên tai
Disaster management Thích ứng với BĐKHQuản lý thiên tai được hiểu là quá trình xã hội trong xây dựng, thực hiện và đánh giá chiến lược, chính sách và biện pháp thúc đẩy và nâng...
Quản lý tổng hợp tài nguyên nước (IWRM)
Integrated Water Resources Management (IWRM) Thích ứng với BĐKHMột quá trình thúc đẩy sự phát triển và quản lý có điều phối các tài nguyên nước, đất và các tài nguyên liên quan khác để tối đa hóa...
Quan sát viên
Observers Đàm phán biến đổi khí hậuCác cơ quan, tổ chức phi chính phủ và Chính phủ không phải là Bên tham gia Công ước được phép tham dự, nhưng không được bỏ phiếu, tại các...
Quần thể
Population Xã hội và công nghệNhóm các cá thể sinh vật cùng loài sống trong một khu vực xác định. [25]
Quản trị
Governance Thích ứng với BĐKHLà cách mà chính quyền được hiểu là đã thay đổi để đáp ứng với những thay đổi về xã hội, kinh tế và công nghệ trong những thập kỷ...
Quản trị khí hậu
Climate governance Đàm phán biến đổi khí hậuCác cơ chế và biện pháp có mục đích nhằm định hướng các hệ thống xã hội theo hướng ngăn ngừa, giảm nhẹ, hoặc thích ứng với các rủi ro...
Quản trị linh hoạt
Flexible governance Đàm phán biến đổi khí hậuCác chiến lược quản trị ở các cấp độ khác nhau, trong đó ưu tiên sử dụng cơ chế học tập xã hội và phản hồi nhanh trong việc lập...
Quản trị tốt
Good governance Thích ứng với BĐKHĐược đặc trưng bởi tính công khai, minh bạch, hiệu suất, hiệu quả, công bằng, có sự tham gia của các chủ thể liên quan. [9]
Quặng
Ore Xã hội và công nghệKhoáng thể tập trung đủ lượng của ít nhất một nguyên tố kim loại, để có thể được khai thác và bán để lấy lợi nhuận. [25]
Quang điện và năng lượng nhiệt mặt trời
Photovoltaic and solar thermal energy Xã hội và công nghệNăng lượng do mặt trời bức xạ dưới dạng sóng điện từ (bức xạ điện từ) được chuyển đổi thành điện năng bằng các tế bào quang điện hoặc nhiệt...
Quang hợp
Photosynthesis Xã hội và công nghệQuá trình phức tạp diễn ra trong các tế bào thực vật sống có màu xanh. Năng lượng bức xạ từ mặt trời được sử dụng để kết hợp các-bon...
Quốc gia có nền kinh tế đang chuyển đổi (EIT)
Economy Transition Country (EIT) Đàm phán biến đổi khí hậuCác quốc gia có nền kinh tế đang chuyển đổi, chỉ một số quốc gia Trung và Đông Âu, các quốc gia Baltic và các quốc gia Cộng hòa thuộc...
Quỹ Đa phương (MLF)
Multilateral Fund (MLF) Bảo vệ tầng Ô-dônQuỹ Đa phương để thực hiện Nghị định thư Montreal được thành lập năm 1991 nhằm hỗ trợ các Bên thuộc Điều 5 thực hiện các biện pháp kiểm soát...
Quỹ đặc biệt về biến đổi khí hậu (SCCF)
Special Climate Change Fund (SCCF) Tài chính khí hậuSCCF được thành lập để cung cấp tài chính cho các dự án liên quan tới thích ứng; chuyển giao công nghệ và tăng cường năng lực; năng lượng, giao...
Quỹ đạo bão
Storm tracks Xã hội và công nghệBan đầu, đây là một thuật ngữ đề cập đến quỹ đạo của hệ thống thời tiết xoáy thuận riêng lẻ, nhưng bây giờ thường được tổng quát hóa để...
Quỹ đạo phát thải
Emission trajectories Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhSự phát triển dự kiến theo thời gian của phát thải khí nhà kính hoặc nhóm khí nhà kính, sol khí và tiền chất khí nhà kính. [9], [14]
Quỹ đầu tư khí hậu (CIF)
Climate Investment Funds (CIF) Tài chính khí hậuQuỹ ủy thác nhiều nhà tài trợ do các nước phát triển thành lập để cung cấp cho các nước đang phát triển và có thu nhập trung bình các...
Quỹ Khí hậu xanh (GCF)
Green Climate Fund (GCF) Tài chính khí hậuMột sáng kiến toàn cầu nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu bằng cách đầu tư vào phát triển các-bon thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF)
Global Environment Facility (GEF) Tài chính khí hậuQuỹ Môi trường toàn cầu (GEF) được thành lập từ năm 1991 nhằm mục đích giải quyết các vấn đề môi trường sau hội nghị thượng đỉnh trái đất tại...
Quỹ Phát triển nông nghiệp quốc tế (IFAD)
International Fund for Agricultural Development (IFAD) Tài chính khí hậuQuỹ Phát triển nông nghiệp quốc tế (IFAD) là cơ quan chuyên môn của Liên hợp quốc. Khởi đầu ý tưởng thành lập IFAD được nêu ra tại Hội nghị...
Quỹ thích ứng (AF)
Adaptation Fund (AF) Tài chính khí hậuQuỹ Thích ứng được thành lập để tài trợ cho các dự án và chương trình thích ứng cụ thể ở các nước đang phát triển đặc biệt dễ bị...
Quỹ Tổn thất và Thiệt hại
Loss and Damage Fund Tài chính khí hậuQuỹ Tổn thất và Thiệt hại được thành lập năm 2022 tại COP27 nhằm cung cấp hỗ trợ tài chính cho các quốc gia dễ bị tổn thương nhất và...
Quy trình phê duyệt kép
Double approval process Thị trường các-bonTheo Quy trình phê duyệt trong Tiêu chuẩn kiểm chứng các-bon tự nguyện (VCS), bất kỳ phương pháp luận nào của dự án cũng phải qua hai lần đánh giá...
Quy trình thủ tục
Rules of procedure Đàm phán biến đổi khí hậuCác quy định bắt buộc áp dụng cho COP, CMP, CMA và các tổ chức liên quan trong khuôn khổ Công ước, bao gồm các nội dung như quá trình...
Quy trình vận hành chuẩn (SOPs)
Standard Operating Procedures (SOPs) Xã hội và công nghệĐược thiết lập để hướng dẫn việc vận hành đối với một hoạt động nào đó hay xử lý một tình huống cụ thể nào đó. [11]
Quyền các-bon
Carbon rights Thị trường các-bonQuyền quản lý, hưởng lợi từ các bể các-bon, ví dụ như lợi ích từ một khu rừng cụ thể. Trong thị trường giao dịch về giảm phát thải, quyền...
Quyền sở hữu đất đai
Land tenure Xã hội và công nghệQuan hệ sở hữu, được xác định một cách hợp pháp hay theo luật tục truyền thống. Ở Việt Nam quyền sở hữu đất đai thuộc về toàn dân, trong...
Quyền theo luật tục
Customary rights Xã hội và công nghệ"Quyền theo luật tục" đối với đất đai và tài nguyên đề cập đến các mô hình sử dụng tài nguyên và đất đai lâu đời của cộng đồng phù...
Rà soát các cam kết
Review of commitments Đàm phán biến đổi khí hậuSự giám sát thường xuyên của các Bên tham gia Công ước về tính đầy đủ của Điều 4.2 (a) và (b) trong đó đưa ra khung cam kết của...
Rác
Litter Xã hội và công nghệPhần còn lại của thực vật chưa phân hủy trên bề mặt đất. [25]. Xem thêm Phân hủy.
Rét đậm, rét hại
Severe cold, harmful cold Xã hội và công nghệRét đậm xuất hiện khi nhiệt độ trung bình trong ngày giảm xuống dưới 15oC và trên 13oC. (13oC < Ttb ≤ 15oC). Rét hại xuất hiện khi nhiệt độ...
Rio+20
Rio+20 Đàm phán biến đổi khí hậuHội nghị thượng đỉnh về phát triển bền vững tại Rio de Janeiro, Brazil, vào năm 2012, sau 20 năm kể từ Hội nghị năm 1992. [31]
Rò rỉ
Leakage Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhĐối với lĩnh vực Thu giữ và Lưu trữ Các-bon đi-ô-xít (CCS), rò rỉ CO2 đề cập đến việc thoát CO2 được bơm vào từ vị trí lưu trữ và...
Rò rỉ khí
Fugitive emissions Xã hội và công nghệRò rỉ khí ngoài ý muốn từ quá trình xử lý, truyền tải và/hoặc vận chuyển nhiên liệu hóa thạch. Ví dụ: CFC từ rò rỉ điện lạnh, SF6 từ...
Rủi ro thiên tai
Disaster risk Thích ứng với BĐKHKhả năng xảy ra các thay đổi nghiêm trọng trong các chức năng bình thường của một cộng đồng hay một xã hội ở một giai đoạn thời gian cụ...
Rừng
Forest Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột kiểu thảm thực vật trong đó cây cối chiếm ưu thế. Nhiều định nghĩa về thuật ngữ rừng được sử dụng trên khắp thế giới, phản ánh sự khác...
Ruộng lúa
Rice paddies Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, ruộng lúa là một thửa đất ngập nước được sử dụng để trồng lúa bán...
Sai lệch
Bias Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột lỗi hệ thống của phương pháp quan sát và ước lượng mà trong hầu hết các trường hợp, độ lớn của nó là không xác định. Nó có thể...
Sai số hệ thống và sai số ngẫu nhiên
Systematic and random errors Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhSai số hệ thống là sự khác biệt giữa giá trị thực của một số liệu được ước tính (nhưng thường không xác định) với giá trị quan sát được...
Sai sót trọng yếu
Material discrepancy Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột hoặc một tổ hợp các lỗi sai thực tế, bỏ sót và lỗi trình bày khi xác nhận [thông tin về khí nhà kính] có thể ảnh hưởng đến...
Sàn giao dịch tín chỉ các-bon (CCX)
Carbon credit exchanges (CCX) Thị trường các-bonLà trung tâm xử lý các giao dịch về mua, bán tín chỉ các-bon, hạn ngạch phát thải khí nhà kính và đấu giá, vay mượn, nộp trả, chuyển giao...
Sản phẩm phi năng lượng
Non-energy products Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, sản phẩm phi năng lượng là nhiên liệu hóa thạch sơ cấp hoặc thứ cấp...
Sản xuất (các chất được kiểm soát)
Production Bảo vệ tầng Ô-dônTheo Nghị định thư Montreal, sản xuất có nghĩa là lượng chất được kiểm soát được sản xuất ra, trừ đi lượng được xử lý bởi các công nghệ được...
Sản xuất mê-tan
Methanogenic production Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhSản xuất khí mê-tan bởi vi sinh vật (vi khuẩn sinh mê-tan) trong quá trình phân hủy chất hữu cơ. [11]
Sản xuất vôi phi thương mại
Non-marketed lime production Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, đây là quá trình sản xuất vôi diễn ra tại các cơ sở có mục...
Sáp dầu mỏ
Waxes Xã hội và công nghệVật liệu ở thể rắn hoặc nửa rắn có nguồn gốc từ từ các sản phẩm chưng cất hoặc cặn dầu mỏ. Có dạng tinh thể nhạt màu và trong...
Sạt lở đất
Landslide Xã hội và công nghệMột khối lượng của vật chất đổ xuống dốc do trọng lực, thường có trợ lực của nước khi vật liệu được bão hòa. Sự chuyển động của đất, đá,...
Sạt lở hàng loạt
Mass movement Xã hội và công nghệTrong các hiện tượng ở các vùng núi, sạt lở hàng loạt thường dùng để chỉ các quá trình di chuyển khối lượng lớn bao gồm lở đất, lở tuyết,...
Siêu hạn hán
Megadrought Xã hội và công nghệSiêu hạn hán là một đợt hạn hán dài và trên diện rộng, kéo dài lâu hơn bình thường, thường là một thập kỷ hoặc hơn. [15]
Siêu phú dưỡng
Hypereutrophic Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột vùng nước siêu phú dưỡng là khu vực có năng suất sinh học cao nhất. [11]
Sinh kế
Livelihood Thích ứng với BĐKHCác tài nguyên được sử dụng và các hoạt động được thực hiện để con người sinh sống. Sinh kế thường được xác định bởi các quyền lợi và tài...
Sinh khối
Biomass Giảm nhẹ phát thải khí nhà kính(1) Tổng khối lượng của các sinh vật sống trong một khu vực nhất định hoặc của một loài nhất định thường được biểu thị bằng trọng lượng khô. Bao...
Sinh quyển
Biosphere Xã hội và công nghệLà một phần của trái đất, nơi có các điều kiện tự nhiên thích hợp cho sự sống phát triển. Sinh quyển là một hệ thống tự nhiên bao gồm...
Sinh vật kỵ khí
Anaerobic organism Xã hội và công nghệCác sinh vật không cần oxy để tồn tại. [25]
Số khoảng thời gian trong ngày có làm mát
Cooling Degree Days Xã hội và công nghệSố khoảng thời gian làm mát theo ngày có nhiệt độ trung bình ngày lớn hơn một giới hạn nhiệt độ nào đó (theo tiêu chuẩn của châu Âu là...
Số kilomét (hoặc dặm) đã đi (VMT hoặc VKT)
Vehicle miles or kilometers traveled (VMT or VKT) Xã hội và công nghệMột phương tiện di chuyển quãng đường một km (hoặc một dặm). Vậy, tổng số km mà tất cả các phương tiện đã đi là tổng số km của tất...
Số liệu đặc thù theo quốc gia
Country-specific data Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, số liệu đặc thù theo quốc gia là số liệu cho các hoạt động hoặc...
Số liệu hoạt động
Activity data Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhDữ liệu về mức độ hoạt động của con người dẫn đến phát thải hoặc hấp thụ khí nhà kính diễn ra trong một khoảng thời gian nhất định. Dữ...
Sol khí
Aerosols Xã hội và công nghệTập hợp những phần tử lỏng hoặc rắn có kích thước khoảng 0,01 - 10 µm tồn tại lơ lửng trong không khí ít nhất vài giờ. Sol khí có...
Sông băng
Glacier Xã hội và công nghệKhối băng trên mặt đất trôi từ núi xuống do sự tự biến dạng và hiện tượng trượt ở mặt đáy. Một sông băng được duy trì do sự tích...
Sóng khí hậu
Wave climate Xã hội và công nghệSự phân bố các đặc trưng sóng được tính trung bình trong một khoảng thời gian và cho một vị trí cụ thể. [2], [1], [13]
Sóng nhiệt
Heat wave (also referred to as extreme heat event) Xã hội và công nghệMột thời gian thời tiết nóng bất thường. Sóng nhiệt và đảo nhiệt có định nghĩa khác nhau và chồng chéo trong một số trường hợp. [7]. Xem thêm Đảo...
Sự biến thiên
Variability Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhThường được dùng để chỉ các khác biệt quan sát được do thiếu đồng nhất hoặc đa dạng trong tập mẫu. Sự biến thiên xuất phát từ các quá trình...
Sự chính xác
Accuracy Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột phép đo tương đối về tính chính xác của ước tính phát thải hoặc hấp thụ. Các phép tính phải chính xác theo nghĩa là chúng không cao hơn...
Sự cưỡng bức từ bên ngoài
External forcing Xã hội và công nghệSự cưỡng bức từ bên ngoài chỉ một tác nhân từ bên ngoài đến hệ thống khí hậu, gây ra sự thay đổi trong hệ thống khí hậu. Sự phun...
Sử dụng đất
Land use Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhSử dụng đất thường được dùng để chỉ tất cả các sắp xếp, hoạt động và yếu tố đầu vào áp dụng cho một loại hình che phủ đất nhất...
Sử dụng đất và thay đổi sử dụng đất (LULUC)
Land-Use and Land use Change (LULUC) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhSử dụng đất là tổng hợp các công việc bố trí, các hoạt động và yếu tố đầu tư được tiến hành trên một loại hình che phủ đất nhất...
Sử dụng đất, thay đổi sử dụng đất và lâm nghiệp (LULUCF)
Land Use, Land-use Change and Forestry (LULUCF) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, LULUCF là lĩnh vực kiểm kê khí nhà kính bao gồm lượng phát thải do...
Sử dụng giới hạn theo quy chế miễn trừ (CU hoặc CUE)
Critical uses or critical use exemption (CU or CUE) Xã hội và công nghệMột loại miễn trừ cụ thể theo Nghị định thư Montreal cho phép một quốc gia tiêu thụ và/hoặc sản xuất methyl bromide sau thời hạn loại trừ dần. Các...
Sử dụng phi năng lượng
Non-energy use Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, thuật ngữ này đề cập đến việc sử dụng nguyên liệu hóa thạch làm nguyên...
Sự giảm bớt
Abatement Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhĐề cập đến việc giảm mức độ hoặc cường độ phát thải khí nhà kính. [31]
Sự suy giảm tầng ô-dôn
Ozone depletion Bảo vệ tầng Ô-dônMột quá trình mà các phân tử ô-dôn trong tầng bình lưu bị phá hủy bởi các hóa chất nhân tạo và khí thải phát sinh từ các hoạt động...
Sửa đổi
Amendment Đàm phán biến đổi khí hậuViệc sửa đổi nội dung Công ước thực hiện bởi Hội nghị các Bên tham gia (COP). Nếu không thể đạt được sự đồng thuận, việc sửa đổi phải giành...
Sửa đổi Doha
Doha Amendment Đàm phán biến đổi khí hậuBản Sửa đổi Doha của Nghị định thư Kyoto được thông qua ngày 08 tháng 12 năm 2012 tại Hội nghị lần thứ 8 các Bên tham gia Nghị định...
Sửa đổi Kigali
Kigali Amendment Bảo vệ tầng Ô-dônBản sửa đổi, bổ sung cho Nghị định thư Montreal, được thông qua tại Cuộc họp lần thứ 28 của các Bên tham gia vào năm 2016. Bản sửa đổi,...
Suất phản chiếu
Albedo Xã hội và công nghệMức độ phản chiếu ánh sáng mặt trời của một vật hay bề mặt, thường biểu thị bằng %. Bề mặt phủ tuyết có suất phản chiếu cao; mặt đất...
Sức mua tương đương (PPP)
Purchasing Power Parity (PPP) Thị trường các-bonMột thước đo phân tích vĩ mô so sánh khả năng sản xuất và mức sống giữa các quốc gia. Sức mua tương đương là lý thuyết kinh tế so...
Sulfur hexafluoride (SF6)
Sulfur hexafluoride (SF6) Thích ứng với BĐKHMột khí không màu hòa tan được trong cồn và ether, ít hòa tan trong nước, là một khí nhà kính rất mạnh, được dùng chủ yếu trong các hệ...
Tác động
Impacts Thích ứng với BĐKHCác ảnh hưởng lên các hệ thống tự nhiên và con người. Trong báo cáo đặc biệt của IPCC (2012, thuật ngữ “Tác động” dùng để chỉ ảnh hưởng đến...
Tác động khác biệt theo giới của biến đổi khí hậu
Gender-differentiated impacts of climate change Giới và BĐKHNgày càng có nhiều bằng chứng vững chắc và trên phạm vi toàn cầu rằng biến đổi khí hậu tác động tới các giới khác nhau theo những cách khác...
Tác động lan tỏa
Spill-over effects Xã hội và công nghệTác động của các biện pháp giảm phát thải trong một quốc gia hoặc ngành đối với các quốc gia hoặc ngành khác. Tác động lan tỏa có thể tích...
Tác nhân khí hậu ngắn hạn (SLCF)
Short-lived Climate Forcers (SLCF) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác tác nhân khí hậu ngắn hạn liên quan đến tập hợp các hợp chất chủ yếu bao gồm những chất có thời gian tồn tại ngắn trong khí quyển...
Tác nhân xúc tác
Process agents Bảo vệ tầng Ô-dônTrong khuôn khổ Nghị định thư Montreal, các tác nhân xúc tác là các chất làm suy giảm tầng ô-dôn được sử dụng trong quá trình sản xuất các hóa...
Tái chế
Recycling Xã hội và công nghệThu thập và tái xử lý một tài nguyên để sử dụng lại. Ví dụ: thu thập lon nhôm, nấu chảy chúng và sử dụng nhôm để làm lon mới...
Tái chế các chất được kiểm soát
Controlled substances reclamation Xã hội và công nghệQuá trình xử lý bằng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật nhằm thu lại các thành phần từ các chất được kiểm soát để sử dụng theo đặc tính...
Tái chế các chất được kiểm soát
Recycling of controlled substances Xã hội và công nghệQuá trình xử lý bằng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật nhằm thu lại các thành phần từ chất được kiểm soát để sử dụng theo đặc tính của...
Tài chính các-bon
Carbon finance Tài chính khí hậuLà một cơ chế tài chính của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) nhằm cung cấp tài chính cho các dự án giảm phát thải tại...
Tài chính hỗn hợp
Blended finance Tài chính khí hậuTài chính hỗn hợp là việc sử dụng chiến lược tài chính phát triển để huy động nguồn tài chính bổ sung hướng tới phát triển bền vững ở các...
Tài chính khí hậu
Climate finance Tài chính khí hậuNguồn lực tài chính dành riêng cho thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu trên toàn cầu, nhằm giảm phát thải, giảm mức độ dễ bị tổn thương,...
Tài liệu
Documents Đàm phán biến đổi khí hậuTài liệu được phân ra nhiều loại khác nhau. Các tài liệu chính thức có sẵn cho tất cả mọi người và có logo của Liên hợp quốc và Công...
Tài liệu INF
INF Document Đàm phán biến đổi khí hậuINF là tài liệu thông tin. Những tài liệu này không được dịch và vẫn giữ ngôn ngữ gốc của tài liệu. [31]
Tài liệu L
L.docs Đàm phán biến đổi khí hậuCác tài liệu trong phiên họp COP bao gồm các dự thảo báo cáo và văn bản để COP hoặc các Ban Bổ trợ thông qua. Thông thường các tài...
Tài liệu phòng họp (CRP)
Conference Room Papers (CRP) Đàm phán biến đổi khí hậuMột danh mục tài liệu trong các phiên họp bao gồm các đề xuất mới hoặc kết quả của công việc trong phiên họp. CRP chỉ được sử dụng trong...
Tài liệu REG
REG Document Đàm phán biến đổi khí hậuCác tài liệu có số thứ tự theo năm. Các tài liệu này được dịch sang tất cả sáu ngôn ngữ chính thức của Liên hợp quốc. [31]
Tài liệu sơ khai
Non-paper Đàm phán biến đổi khí hậuMột tài liệu được ban hành không chính thức trong phiên họp để tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc đàm phán. Tài liệu này không có ký hiệu...
Tài liệu thiết kế chương trình hoạt động (PoA-DD)
Programme of Activities Design Document (PoA-DD) Thị trường các-bonTrong khuôn khổ cơ chế phát triển sạch CDM, tài liệu thiết kế chương trình hoạt động (PoA-DD) là tài liệu chi tiết về đề xuất chương trình hoạt động...
Tài liệu thiết kế dự án (PDD)
Project Design Document (PDD) Thị trường các-bonTrong khuôn khổ cơ chế phát triển sạch CDM, tài liệu thiết kế dự án (PDD) là tài liệu chi tiết về đề xuất dự án do bên tham gia...
Tài liệu thiết kế Hoạt động chương trình (CPA-DD)
CPA Design Document (CPA-DD) Đàm phán biến đổi khí hậuTrong khuôn khổ cơ chế phát triển sạch CDM, tài liệu thiết kế chương trình (PoA-DD) là tài liệu chi tiết về đề xuất hoạt động chương trình do bên...
Tải lượng chất dinh dưỡng
Nutrient loading Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, tải lượng chất dinh dưỡng là sự gia tăng nồng độ ni-tơ, phốt pho và...
Tái phân tích
Reanalysis Xã hội và công nghệSố liệu tái phân tích là các số liệu phân tích của khí quyển và đại dương, gồm có nhiệt độ, gió, các dòng và các đại lượng khí tượng...
Tái phát thải
Reversals Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTái phát thải lượng các-bon được lưu trữ trong các bể chứa như rừng hay đất do các hiện tượng tự nhiên hoặc can thiệp của con người. [11]
Tái sử dụng các chất được kiểm soát
Controlled substances recycling Bảo vệ tầng Ô-dônSử dụng lại các chất được kiểm soát sau khi được làm sạch mà không làm thay đổi tính chất của chất đó. [24]
Tái trồng rừng
Reforestation Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrồng rừng trên đất trước đây có rừng nhưng đã được chuyển đổi sang mục đích sử dụng khác. [9]
Tấn – Khả năng suy giảm tầng ô-dôn (ODPt/ODP-t)
ODP-tonnes (ODPt or ODP-t) Bảo vệ tầng Ô-dônTấn trọng lượng theo Khả năng suy giảm tầng ô-dôn (ODPt) cho thấy thiệt hại đối với tầng ô-dôn do một lượng cụ thể của chất làm suy giảm tầng...
Tấn (hệ mét)
Metric ton Xã hội và công nghệĐơn vị đo lường quốc tế phổ biến để xác định lượng phát thải khí nhà kính. Một tấn hệ mét tương đương với 1000 kg; 2204,6 pound hoặc 1,1023...
Tấn CO2 tương đương
Tonne CO2 equivalent Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhKhối lượng của các khí nhà kính được quy đổi thành tấn CO2 theo hệ số làm nóng lên toàn cầu của các khí nhà kính đó. [11]. Xem thêm...
Tầng bình lưu
Stratosphere Bảo vệ tầng Ô-dônVùng phân tầng trên cao của khí quyển phía trên tầng đối lưu kéo dài từ khoảng 10 km (trung bình từ 9 km ở vĩ độ cao đến 16...
Tăng cường loại bỏ khí nhà kính
Greenhouse gas removal enhancement Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTăng cường loại bỏ khí nhà kính theo dự án so với kịch bản nền. [11]
Tăng cường mê-tan trong tầng than (thu hồi)
Enhanced coal bed methane (recovery) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTăng thu hồi khí mê-tan (CH4) được tạo ra bằng cách bơm CO2 vào các vỉa than. [27]
Tăng cường năng lực
Capacity building Xã hội và công nghệQuá trình phát triển các kỹ năng kỹ thuật và năng lực thể chế ở các nước đang phát triển và các nền kinh tế đang chuyển đổi để giúp...
Tăng cường phong hóa
Enhanced weathering Xã hội và công nghệMột phương pháp được đề xuất nhằm
Tăng cường trữ lượng các-bon rừng
Enhancement of forest carbon stocks Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột hợp phần trong chiến lược REDD+, có thể bao gồm cải tạo, nâng cao chất lượng rừng hiện có đã bị suy thoái và tăng độ che phủ của...
Tầng đối lưu
Troposphere Bảo vệ tầng Ô-dônPhần thấp nhất của khí quyển, từ bề mặt đến độ cao khoảng 10 km so với mực nước biển trung bình (trung bình từ 9 km ở vĩ độ...
Tầng ô-dôn
Ozone layer Bảo vệ tầng Ô-dônLớp khí quyển chứa phần lớn là ô-dôn (O3) trong tầng bình lưu, giúp bảo vệ sự sống trên trái đất bằng cách lọc bức xạ cực tím có hại...
Tăng trưởng của thực vật do tăng các-bon đi-ô-xít
Fertilization, carbon dioxide Xã hội và công nghệMột biểu thức (đôi khi được rút gọn thành “Tăng trưởng của thực vật do tăng các-bon đi-ô-xít”) được sử dụng để biểu thị sự tăng trưởng của thực vật...
Tên thương mại
Trade names Bảo vệ tầng Ô-dônODS, HFC và hỗn hợp thường được bán bởi các công ty dưới tên thương mại, thay vì sử dụng tên chung của ODS hoặc HFC. Kiến thức về tên...
Thạch quyển
Lithosphere Xã hội và công nghệLớp vỏ cứng ngoài cùng nhất của các hành tinh có đất đá. Trên trái đất, thạch quyển bao gồm lớp vỏ và tầng trên cùng nhất của lớp phủ...
Thẩm định dự án
Validation Thị trường các-bonQuá trình đánh giá độc lập một dự án đăng ký trở thành dự án theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon do đơn vị thứ ba/đơn...
Thảm họa môi trường
Environmental disaster Thích ứng với BĐKHTrong các báo cáo của mình, IPCC định nghĩa thảm họa môi trường là thảm họa mà nguyên nhân cơ bản là tác động trực tiếp của hoạt động con...
Thảm họa xã hội
Social disaster Thích ứng với BĐKHCác tác động nghiêm trọng đến hệ thống xã hội nhưng có thể có hoặc không tác động đến các hệ thống tự nhiên và sinh thái (báo cáo IPCC,...
Tham vấn hiệu quả
Effective consultation Thích ứng với BĐKHTham vấn hiệu quả đòi hỏi các bên đề xuất dự án phải cung cấp thông tin và thu hút được sự tham gia rộng rãi của cộng đồng và...
Tham vấn và phân tích quốc tế (ICA)
International Consultation and Analysis (ICA) Đàm phán biến đổi khí hậuTại COP16 năm 2010, các Bên đã quyết định thành lập quy trình tham vấn và phân tích quốc tế (ICA) dưới sự điều hành của Ban bổ trợ Thực...
Than á bitum
Subbituminous coal Xã hội và công nghệMột loại than có màu đen sậm, được xếp vào loại trung gian giữa than non và than bitum. [25]
Than bitum (than mỡ)
Bituminous coal Xã hội và công nghệLoại than màu đen, mềm, kết cấu đặc, thường có các dải vật chất sáng hoặc tối màu nổi bật. Đây là loại than phổ biến nhất, có độ ẩm...
Than bùn
Peat Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, than bùn là lắng đọng trầm tích mềm, xốp hoặc nén, có nguồn gốc thực...
Than cốc
Coal coke Xã hội và công nghệLoại than cứng, xốp, được tạo ra từ quá trình nung than mỡ trong lò ở nhiệt độ 2.0000F. Than cốc được dùng làm nhiên liệu hoặc chất khử trong...
Than cốc dầu mỏ
Petroleum coke Xã hội và công nghệPhần cặn, là sản phẩm cuối cùng của quá trình ngưng tụ trong quá trình cracking của hóa dầu. [25]
Than đá
Coal Xã hội và công nghệChất rắn có màu đen hoặc nâu đen, dễ cháy, được hình thành từ việc phân hủy một phần thực vật trong điều kiện yếm khí. Than đá được chia...
Than non
Lignite Xã hội và công nghệMột loại than màu nâu đen có thứ hạng thấp do có độ ẩm cao và có chứa hàm lượng chất dễ bay hơi, được sử dụng hầu như chỉ...
Than sinh học
Biochar Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhThan sinh học được định nghĩa là vật liệu rắn được tạo ra bằng cách đốt nóng sinh khối đến nhiệt độ vượt quá 350°C trong điều kiện nồng độ...
Thất bại thị trường
Market failure Thị trường các-bonKhi các quyết định của tư nhân dựa trên giá thị trường không phản ánh sự khan hiếm thực sự của hàng hóa và dịch vụ mà phản ánh sự...
Thay đổi công nghệ
Technological change Xã hội và công nghệThường là cải tiến công nghệ, ví dụ để hướng tới mục tiêu có hàng hóa, dịch vụ tốt hơn trong một phạm vi nguồn lực nhất định (các yếu...
Thay đổi sử dụng đất (LUC)
Land-Use Change (LUC) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhSự thay đổi từ loại sử dụng đất này sang loại sử dụng đất khác. Lưu ý rằng trong một số tài liệu khoa học, thay đổi sử dụng đất...
Thay đổi sử dụng đất gián tiếp
Indirect land-use change (iLUC) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhĐề cập đến những thay đổi do thị trường hoặc do chính sách định hướng trong sử dụng đất mà không thể quy trực tiếp cho các quyết định quản...
Thể chế
Institution Đàm phán biến đổi khí hậuThể chế là các quy tắc và chuẩn mực chung giữa các chủ thể xã hội, chúng hướng dẫn, giới hạn và định hình tương tác của con người. Các...
Thị trường các-bon
Carbon market Thị trường các-bonMột thuật ngữ phổ biến (nhưng hay gây hiểu nhầm) chỉ một hệ thống thương mại mà qua đó các quốc gia có thể mua hoặc bán các đơn vị...
Thích nghi với khí hậu
Acclimatisation Thích ứng với BĐKHSự thay đổi về các đặc điểm chức năng hoặc hình thái xảy ra một lần hoặc lặp đi lặp lại (ví dụ: theo mùa) trong suốt vòng đời của...
Thích ứng (với biến đổi khí hậu-BĐKH)
Adaptation (to climate change) Thích ứng với BĐKHThích ứng với BĐKH là sự điều chỉnh trong hệ thống tự nhiên hoặc nhân tạo để ứng phó với các tác nhân khí hậu hiện tại và tương lai,...
Thích ứng sai / Thích ứng ngược
Maladaptive actions (Maladaptation) Thích ứng với BĐKHNhững hành động có thể dẫn đến sự gia tăng rủi ro xảy ra những hậu quả xấu liên quan tới biến đổi khí hậu, bao gồm gia tăng phát...
Thiên tai
Disaster Xã hội và công nghệCác thay đổi nghiêm trọng trong chức năng bình thường của một cộng đồng hay một xã hội do các hiểm họa tự nhiên tương tác với các điều kiện...
Thiểu dưỡng
Oligotrophic Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột ao hoặc hồ chứa ít dinh dưỡng được đặc trưng bởi năng suất sơ cấp thấp do hàm lượng chất dinh dưỡng thấp. [11]
Thỏa thuận bảo tồn
Conservation easement Đàm phán biến đổi khí hậuThỏa thuận pháp lý giữa chủ sở hữu đất đai và tổ chức bảo tồn hay cơ quan chính phủ về việc hạn chế vĩnh
Thỏa thuận Marrakesh
Marrakesh Accords Đàm phán biến đổi khí hậuCác thỏa thuận đạt được tại COP-7, đặt ra các quy tắc khác nhau để thực hiện các điều khoản chi tiết hơn của Nghị định thư Kyoto. Các Thỏa...
Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu (PA)
Paris Agreement (PA) Đàm phán biến đổi khí hậuThoả thuận Paris về biến đổi khí hậu được 196 Bên thông qua tại Hội nghị lần thứ 21 các Bên tham gia Công ước khung Liên hợp quốc về...
Thoát hơi
Transpiration Xã hội và công nghệThoát hơi nước từ bề mặt lá qua khí khổng. [5], [7]
Thời gian tồn tại
Residence time Xã hội và công nghệThời gian tồn tại trong một bể chứa của một nguyên tử hoặc phân tử đơn lẻ. Thuật ngữ này cũng được dùng để xác định tuổi của một phân...
Thời gian tồn tại trong khí quyển
Lifetime (atmospheric) Xã hội và công nghệThời gian tồn tại của một khí nhà kính là khoảng thời gian gần đúng cần thiết để nồng độ khí nhà kính trong khí quyển do con người làm...
Thời kỳ cam kết
Commitment period Đàm phán biến đổi khí hậuThời kỳ cam kết của cơ chế Giảm phát thải bắt buộc theo Nghị định thư Kyoto, trong đó các quốc gia phải cam kết giảm một lượng phát thải...
Thời tiết
Weather Xã hội và công nghệTrạng thái khí quyển tại một địa điểm nhất định được xác định bằng tổ hợp các yếu tố nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, mưa,… [2],...
Thông lượng ẩn nhiệt
Latent heat flux Xã hội và công nghệThông lượng nhiệt chuyển từ bề mặt Trái đất lên khí quyển, liên quan đến quá trình bốc hơi hay ngưng tụ nước tại bề mặt, là một thành phần...
Thông lượng các-bon
Carbon flux Xã hội và công nghệTỷ lệ trao đổi các-bon giữa các bể các-bon. [25]
Thông lượng hiển nhiệt
Sensible heat flux Xã hội và công nghệThông lượng hiển nhiệt là thông lượng nhiệt từ bề mặt trái đất đến khí quyển không liên quan đến những thay đổi pha của nước; là một thành phần...
Thông số hóa
Parameterization Xã hội và công nghệTrong mô hình khí hậu, thuật ngữ này đề cập đến các kỹ thuật diễn tả các quá trình không thể được giải quyết một cách rõ ràng ở độ...
Thu giữ và lưu trữ các-bon đi-ô-xít trực tiếp từ không khí (DACCS)
Direct air carbon dioxide capture and storage (DACCS) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhQuá trình hóa học mà CO2 được thu giữ trực tiếp từ không khí xung quanh, sau đó được lưu trữ. Còn được gọi là thu và lưu trữ không...
Thu gom chất được kiểm soát
Controlled substances collection Bảo vệ tầng Ô-dônHoạt động rút các chất được kiểm soát ra khỏi một hệ thống và lưu giữ các chất này trong một bình chứa bên ngoài. [24]
Thu hồi dầu sơ cấp
Primary oil recovery Xã hội và công nghệBơm ra khỏi giếng dầu lượng dầu thô đang chảy theo trọng lực vào đáy giếng dầu. [25]. Xem thêm Thu hồi dầu tăng cường, Thu hồi dầu thứ cấp.
Thu hồi dầu tăng cường
Enhanced oil recovery Xã hội và công nghệCác biện pháp được áp dụng khi mỏ dầu bước vào giai đoạn cuối (khai thác tam cấp). Mục tiêu chính là thu hồi tối đa lượng dầu còn lại...
Thu hồi dầu thứ cấp
Secondary oil recovery Xã hội và công nghệBơm nước vào giếng dầu sau thu hồi dầu sơ cấp để loại bỏ một số dầu thô dày hơn còn lại. [25]. Xem thêm Thu hồi dầu tăng cường,...
Thu hồi và lưu trữ các-bon đi-ô-xít (CCS)
Carbon Dioxide Capture and Storage (CCS) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột quá trình trong đó dòng các-bon đi-ô-xít (CO2) tương đối tinh khiết từ các nguồn liên quan đến công nghiệp và năng lượng được tách (thu giữ), điều hòa,...
Thu hồi và sử dụng các-bon đi-ô-xít (CCU)
Carbon Dioxide Capture and Utilisation (CCU) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột quy trình trong đó CO2 được thu giữ và sau đó được sử dụng để sản xuất một sản phẩm mới. Nếu CO2 được lưu trữ trong một sản...
Thu hồi, sử dụng và lưu trữ các-bon
Carbon Dioxide Capture, Utilisation and Storage (CCUS) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhXem thu hồi và sử dụng các-bon đi-ô-xít.
Thủ tục phản hồi và giải quyết khiếu nại
Feedback and Grievance Redress Procedure Đàm phán biến đổi khí hậuQuy trình tiếp nhận, lắng nghe, trả lời và giải quyết khiếu nại trong một thời hạn, khoảng thời gian hợp lý. [24]
Thủ tục thẩm định 2 cho JI
Track-two JI Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột trong hai cách tiếp cận để thẩm định việc giảm phát thải hoặc hấp thụ khí nhà kính theo cơ chế thực thi chung, theo đó mỗi dự án...
Thực hành tốt
Good Practice Giảm nhẹ phát thải khí nhà kính"Thực hành tốt" là một khái niệm quan trọng để những người biên soạn kiểm kê tuân theo trong việc chuẩn bị kiểm kê khí nhà kính quốc gia. Thuật...
Thực hiện
Implementation Đàm phán biến đổi khí hậuCác hành động (luật pháp hoặc quy định, sắc lệnh tư pháp hoặc các hành động khác) mà các chính phủ thực hiện để nội luật hóa các quy định...
Thùng
Barrel (bbl) Xã hội và công nghệMột đơn vị đo thể tích chất lỏng, bằng với 44 gallon (159 lít) tại 60F (15.50C). Đơn vị này được dùng để đo số lượng các sản phẩm từ...
Thủy điện
Hydropower Xã hội và công nghệNăng lượng điện được tạo ra bởi nước chuyển động từ trên cao xuống hoặc nước chảy. [25]. Xem thêm Nhà máy thủy điện.
Thủy quyển
Hydrosphere Xã hội và công nghệThành phần của hệ thống khí hậu bao gồm các bề mặt lỏng và nước dưới bề mặt như là đại dương, biển, sông, hồ nước ngọt, nước ngầm, đầm...
Tia cực tím A
UV-A Bảo vệ tầng Ô-dônBức xạ cực tím có bước sóng trong khoảng 315 đến 400 nm. Được hấp thụ yếu bởi ô-dôn. [24]
Tia cực tím B
UV-B Bảo vệ tầng Ô-dônBức xạ cực tím có bước sóng trong khoảng 280 đến 315 nm. Được hấp thụ mạnh bởi bởi ô-dôn. [24]
Tia cực tím C
UV-C Bảo vệ tầng Ô-dônBức xạ cực tím có bước sóng trong khoảng 100 đến 280 nm. Tia cực tím C từ mặt trời được hấp thụ bởi ô-dôn và oxy trong khí quyển,...
Tích cực về giới
Gender positive Giới và BĐKHTrong phạm vi của lồng ghép giới, đây là mốc thứ tư trên năm mốc của phổ đánh giá mức độ tích hợp góc nhìn giới vào một dự án...
Tiềm năng làm suy giảm tầng ô-dôn (ODP)
Ozone Depletion Potential (ODP) Bảo vệ tầng Ô-dônGiá trị chỉ ra tác động của chất làm suy giảm tầng ô-dôn đối với tầng ô-dôn ở tầng bình lưu (trên một đơn vị khối lượng khí) so với...
Tiềm năng nóng lên toàn cầu (GWP)
Global Warming Potential (GWP) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột chỉ số đo lường bức xạ tác động khi phát thải một lượng chất nhất định trong một khoảng thời gian được lựa chọn, ứng với phát thải tương...
Tiền chất
Precursors Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCác hợp chất khí quyển không phải là khí nhà kính hoặc sol khí, nhưng có ảnh hưởng đến nồng độ khí nhà kính hoặc sol khí khi tham gia...
Tiền chất ô-dôn
Ô-dône precursors Xã hội và công nghệCác hợp chất hóa học, chẳng hạn như các-bon mo-no-xít, mê-tan, hydro-các-bon không mê-tan và oxit ni-tơ, khi có bức xạ mặt trời thì phản ứng với các hợp chất...
Tiền chất ô-dôn tầng đối lưu
Tropospheric ozone precursor Xã hội và công nghệXem Tiền chất ô-dôn.
Tiền công nghiệp
Pre-industrial Xã hội và công nghệKhoảng thời gian nhiều thế kỷ trước khi bắt đầu hoạt động công nghiệp quy mô lớn vào khoảng năm 1750. Khoảng thời gian tham chiếu 1850 - 1900 được...
Tiết kiệm năng lượng
Energy conservation Xã hội và công nghệLàm giảm hoặc loại bỏ việc sử dụng năng lượng và chất thải không cần thiết. [25]. Xem thêm Hiệu quả năng lượng.
Tiêu chí thẩm định/ Tiêu chí kiểm định
Validation criteria/ Verification criteria Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhChính sách, quy trình hoặc yêu cầu được sử dụng để tham chiếu mà dựa vào đó bằng chứng được so sánh. [28]
Tiêu chuẩn các-bon được thẩm tra (VCS)
Verified Carbon Standard (VCS) Thị trường các-bonMột cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon tự nguyện. Đây là tiêu chuẩn được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới. [28]
Tiêu chuẩn phát thải
Emission standard Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMức phát thải không được vượt quá theo quy định trong luật hoặc thỏa thuận tự nguyện. Nhiều tiêu chuẩn sử dụng hệ số phát thải trong quy định và...
Tiêu chuẩn Vàng (GS)
Gold Standard (GS) Thị trường các-bonMột cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon tự nguyện. Đây là một trong những tiêu chuẩn thực hành tốt nhất để đảm bảo các dự án giảm...
Tiêu cực về giới
Gender negative Giới và BĐKHTrong phạm vi của lồng ghép giới, đây là mốc thấp nhất trên năm mốc của phổ đánh giá mức độ tích hợp góc nhìn giới vào một dự án...
Tiểu vùng khí hậu
Climate sub-domain Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột tập hợp con của vùng khí hậu trong đó các vùng đất có thể được nhóm lại cho mục đích tính toán kiểm kê. Được sử dụng để cung...
Tín chỉ các-bon
Carbon credit Thị trường các-bon1) Chứng nhận quyền phát thải khí nhà kính và có thể được giao dịch trên thị trường tín chỉ các-bon. Tín chỉ các-bon có đơn vị là tấn CO2...
Tín dụng xanh
Green credit Tài chính khí hậuNhững khoản tín dụng mà ngân hàng cấp cho các nhu cầu tiêu dùng, dự án đầu tư, sản xuất - kinh doanh mà không gây rủi ro đến môi...
Tính axit
Acidic Xã hội và công nghệXem Dung dịch axit.
Tính bền vững đối với các hoạt động REDD+
Permanence Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTính bền vững được hiểu là độ ổn định của bể các-bon và trữ lượng của nó trong bối cảnh, điều kiện quản lý nhất định. Đối với các chương...
Tính bổ sung
Additionality Thị trường các-bonMột tiêu chí quan trọng để đánh giá dự án theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon. Dự án giảm phát thải khí nhà kính hoặc hấp...
Tính đầy đủ
Completeness Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, tính đầy đủ có nghĩa là một bản kiểm kê bao gồm tất cả các...
Tính kiềm
Alkalinity Xã hội và công nghệMang tính chất của bazơ do có độ pH lớn hơn 7. Một chất có tính kiềm phổ biến là bột baking soda. [25]
Tính liên tục của rủi ro thiên tai
Disaster risk continuum Thích ứng với BĐKHTrong khái niệm về “tính liên tục của rủi ro thiên tai", rủi ro được xem là phát triển và thay đổi liên tục, đòi hỏi phương thức can thiệp...
Tính minh bạch
Transparency Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, minh bạch có nghĩa là các giả định và phương pháp được sử dụng để...
Tính nhất quán
Consistency Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrong khuôn khổ các Hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính quốc gia của IPCC, tính nhất quán có nghĩa là một kiểm kê có nội hàm nhất quán trong...
Tính thay thế/trao đổi được
Fungibility Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột phần hoặc một lượng phát thải có thể được thay thế bởi một phần hay lượng phát thải tương đương để đáp ứng nghĩa vụ duy trì hay giảm...
Tính trọng yếu
Materiality Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhThông tin được xem xét trong quá trình ấn định và xác nhận [thông tin về khí nhà kính] là trọng yếu nếu các lỗi và sai sót trong việc...
Tổ chức
Organization Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCông ty, tập đoàn, hãng, doanh nghiệp, cơ quan có thẩm quyền hoặc viện, hoặc bộ phận hay tổ hợp các tổ chức trên, dù là được tích hợp hay...
Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC)
Organization of Petroleum Exporting Countries (OPEC) Đàm phán biến đổi khí hậuTổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ là một tổ chức đa chính phủ được thành lập bởi các nước Iran, Irắc, Cô-oét, Arập Xêút và Vênêxuêla tại Hội...
Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO)
World Customs Organization (WCO) Đàm phán biến đổi khí hậuMột tổ chức liên chính phủ đóng vai trò hàng đầu trong việc thảo luận, phát triển, thúc đẩy và thực hiện các hệ thống và thủ tục hải quan...
Tổ chức hàng hải quốc tế (IMO)
International Maritime Organization (IMO) Đàm phán biến đổi khí hậuMục đích và chức năng chủ yếu của IMO là thúc đẩy sự hợp tác giữa các chính phủ trong lĩnh vực kỹ thuật và các lĩnh vực khác của...
Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế thuộc Liên hợp quốc (ICAO)
International Civil Aviation Organization (ICAO) Đàm phán biến đổi khí hậuICAO là một tổ chức của Liên Hiệp Quốc, được thành lập vào ngày 04/04/1947 tại Montreal, Canada. ICAO có nhiệm vụ soạn thảo và đưa ra các quy định...
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD)
Organization for Economic Cooperation and Development (OECD) Đàm phán biến đổi khí hậuTổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) được thành lập năm 1961, hiện có 37 thành viên, chủ yếu là các nước phát triển. Mục đích của...
Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO)
World Meteorological Organization (WMO) Đàm phán biến đổi khí hậuMột tổ chức liên chính phủ với sự tham gia của 191 nước thành viên và vùng lãnh thổ. WMO có nguồn gốc từ Tổ chức Khí tượng Quốc tế...
Tổ chức lao động quốc tế (ILO)
International Labour Organization (ILO) Đàm phán biến đổi khí hậuILO là tổ chức chuyên môn của Liên hợp quốc, thành lập ngày 11/4/1919 theo Hiệp ước Vecxay; năm 1946, ILO trở thành tổ chức chuyên môn của Liên hợp...
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên hợp quốc (FAO)
Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) Đàm phán biến đổi khí hậuTổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên hợp quốc (FAO) là tổ chức chuyên môn của Liên hợp quốc, được thành lập ngày 16/10/1945 tại Hội nghị Quebec...
Tổ chức Nông dân thế giới (WFO)
World Farmers’ Organisation (WFO) Đàm phán biến đổi khí hậuTổ chức Nông dân Thế giới (WFO) là một hiệp hội dựa trên thành viên, tập hợp các tổ chức nông dân quốc gia và hợp tác xã nông nghiệp...
Tổ chức Phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO)
United Nations Industrial Development Organisation (UNIDO) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong những Cơ quan thực hiện của MLF. UNIDO là tổ chức chuyên môn của Liên hợp quốc, thành lập theo sáng kiến của các nước đang phát triển,...
Tổ chức phi chính phủ (NGO)
Non-Governmental Organization (NGO) Đàm phán biến đổi khí hậuTheo định nghĩa của Ban thư ký Công ước, các tổ chức phi chính phủ là các tổ chức không phải là một phần trong cấu trúc của chính phủ,...
Tổ chức phi chính phủ dành cho thanh niên (YOUNGO)
Youth Non-Governmental Organization (YOUNGO) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong chín nhóm tổ chức phi chính phủ trong khuôn khổ Công ước khí hậu, bao gồm: BINGO, ENGO, LGMA, IPO, RINGO, TUNGO, Farmers, Women and Gender, YOUNGO. Chín...
Tổ chức Thương mại thế giới (WTO)
World Trade Organization (WTO) Đàm phán biến đổi khí hậuWTO với tư cách là một tổ chức thương mại của tất cả các nước trên thế giới, thực hiện những mục tiêu đã được nêu trong Lời nói đầu...
Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO)
International Organization for Standardization (ISO) Đàm phán biến đổi khí hậuTổ chức phi chính phủ quốc tế được thành lập năm 1946 tại London và bắt đầu hoạt động từ ngày 23.2.1947. ISO hiện có 156 thành viên với mục...
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
World Health Organization (WHO) Đàm phán biến đổi khí hậuTổ chức Y tế Thế giới (WHO) được thành lập ngày 7 tháng 4 năm 1948 với tư cách là cơ quan chỉ đạo và điều phối y tế toàn...
Tổ hợp
Ensemble Xã hội và công nghệMột tập hợp các mô phỏng song song bằng mô hình được sử dụng để dự đoán khí hậu. Sai khác giữa kết quả của mô hình thành phần trong...
Tổ trợ giúp CDM
CDM Help Desk Đàm phán biến đổi khí hậuMột sáng kiến liên quan đến Cơ chế phát triển sạch (CDM), nhằm hỗ trợ cho những bên tham gia dự án, các nhà phát triển, các cơ quan điều...
Tổn thất và Thiệt hại
Loss and Damage (Lossese and damages) Đàm phán biến đổi khí hậu1) Tại COP 16 ở Cancun năm 2010, các Chính phủ đã thiết lập một chương trình làm việc nhằm xem xét các phương pháp giải quyết tổn thất và...
Tổng lượng ô-dôn
Total ozone Bảo vệ tầng Ô-dônTổng lượng ô-dôn tại bất kỳ vị trí nào trên toàn cầu được định nghĩa là tổng của tất cả các phân tử ô-dôn trong bầu khí quyển ngay phía...
Trách nhiệm chung nhưng có phân biệt và khả năng tương ứng (CBDR-RC)
Common but Differentiated Responsibilities and Respective Capabilities (CBDR-RC) Đàm phán biến đổi khí hậuTrách nhiệm chung nhưng có phân biệt và khả năng tương ứng là nguyên tắc quan trọng trong Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu...
Trách nhiệm cơ sở hạ tầng
Infrastructure commitment Thích ứng với BĐKHTrách nhiệm cơ sở hạ tầng là những ảnh hưởng đến biến đổi khí hậu mà cơ sở hạ tầng có phát thải khí nhà kính và sol khí sẽ...
Trái phiếu xanh
Green bond Tài chính khí hậuTrái phiếu do Chính phủ, chính quyền địa phương, doanh nghiệp phát hành theo quy định của pháp luật về trái phiếu để huy động vốn cho hoạt động bảo...
Trạm khí hậu
Climatological station Thích ứng với BĐKHTrạm thực hiện các quan trắc khí hậu. [2], [1], [13]
Trạng thái dinh dưỡng
Trophic state Xã hội và công nghệMột thước đo năng suất sinh học của một vùng nước. Thường được đặc trưng bởi sự kết hợp của một số chất dinh dưỡng, sắc tố quang hợp (Chl-a)...
Trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon
Exchange of greenhouse gas emission quotas and carbon credits Thị trường các-bonHoạt động mua, bán, đấu giá, vay mượn, nộp trả, chuyển giao hạn ngạch, tín chỉ các-bon trên sàn giao dịch tín chỉ các-bon. [3], [24]
Trình tự thời gian
Chronosequence Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTrình tự thời gian trong lĩnh vực AFOLU, bao gồm trình tự thời gian trong quản lý hoặc sử dụng đất, ví dụ, số năm kể từ khi phá rừng,...
Tro
Ash Xã hội và công nghệLượng khoáng chất còn lại của sản phẩm sau khi bị đốt cháy hoàn toàn. [25]
Trọng lượng nguyên tử
Atomic weight Xã hội và công nghệTrọng lượng (hoặc khối lượng) trung bình của tất cả các đồng vị của một nguyên tố. Theo tiêu chuẩn quốc tế, trọng lượng trung bình được tính bằng đơn...
Trồng rừng
Afforestation Xã hội và công nghệTrồng mới rừng tại những nơi chưa từng có rừng. [25]
Trọng số GWP
GWP-weighted Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột thuật ngữ thay thế cho tấn CO2 tương đương. Trọng số GWP được sử dụng để thể hiện tác động khí hậu tương đối của một chất, so với...
Trữ lượng nước trên lục địa
Land water storage Xã hội và công nghệNước lưu trữ trên lục địa bao gồm toàn bộ nước bề mặt, hơi ẩm trong đất, nước ngầm và tuyết, nhưng không bao gồm nước trữ trong các sông...
Trung bình số học
Arithmetic mean Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhTổng của các giá trị chia cho số lượng giá trị. [14]
Trung hòa các-bon
Carbon neutrality Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhĐiều kiện trong đó lượng phát thải CO2 nhân tạo của một đối tượng được cân bằng với lượng hấp thụ nó. Đối tượng có thể là một thực thể...
Trung hòa khí hậu
Climate neutrality Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhKhái niệm về một trạng thái trong đó các hoạt động của con người không gây ra tác động toàn phần đối với hệ thống khí hậu. Để đạt được...
Trung lập về giới
Gender neutral Giới và BĐKHTrong phạm vi của lồng ghép giới, đây là mốc thứ hai trên năm mốc của phổ đánh giá mức độ tích hợp góc nhìn giới vào một dự án...
Trước khi giao hàng (khử trùng xuất khẩu)
Pre-shipment (PS) Bảo vệ tầng Ô-dônTrong khuôn khổ của Nghị định thư Montreal, sử dụng hoặc xử lý trước khi giao hàng có nghĩa là thực hiện xử lý khử trùng bằng methyl bromide trong...
Tuân thủ
Compliance Đàm phán biến đổi khí hậuViệc các quốc gia/doanh nghiệp/cá nhân thực hiện và báo cáo tình hình thực hiện các cam kết giảm phát thải theo UNFCCC và Nghị định thư Kyoto. [31]
Tuân thủ các biện pháp đảm bảo an toàn
Respecting safeguards Đàm phán biến đổi khí hậuViệc áp dụng có hiệu quả các chính sách, pháp luật và quy định, thông qua các thể chế có liên kết cơ quan nhằm đảm bảo các biện pháp...
Tương quan
Correlation Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMối quan hệ chung giữa hai đại lượng. [24]
Tương tác khí quyển/đại dương
Atmosphere/Ocean Interactions Xã hội và công nghệQuá trình trao đổi nhiệt, ẩm, động năng, năng lượng giữa lớp nước bề mặt đại dương với lớp không khí bên trên, chủ yếu thông qua hoạt động đối...
Tuyên bố
Declaration Đàm phán biến đổi khí hậuMột tuyên bố chính trị không ràng buộc được đưa ra bởi các bộ trưởng tham dự một cuộc họp lớn (ví dụ Bản tuyên ngôn cấp Bộ trưởng Marrakesh...
Tỷ giá hối đoái thị trường (MER)
Market Exchange Rates (MER) Thị trường các-bonTỷ giá đồng tiền của một quốc gia có thể được trao đổi với đồng tiền của một quốc gia khác. Ở hầu hết các nền kinh tế, tỷ giá...
Tỷ lệ thay đổi
Lapse rate Xã hội và công nghệTốc độ thay đổi của một biến trong khí quyển, thường là nhiệt độ, so với độ cao. Tỷ lệ thay đổi là dương khi biến giảm theo độ cao....
Ủ phân
Composting Xã hội và công nghệSự phân hủy một phần của thực vật hữu cơ và động vật bởi các vi khuẩn hiếu khí nhằm tạo ra vật liệu có thể dùng làm chất điều...
Ứng phó khí hậu nhất thời đối với lượng khí thải CO2 tích lũy (TCRE)
Transient climate response to cumulative CO2 emissions (TCRE) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhSự thay đổi nhiệt độ bề mặt trung bình toàn cầu nhất thời trên mỗi đơn vị phát thải CO2 tích lũy, thường là 1000 GTC. TCRE kết hợp cả...
Ước lượng không chệch
Unbiased estimator Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCông cụ ước tính không chệch là một công cụ thống kê có giá trị mong muốn bằng với giá trị của tham số được ước tính. Lưu ý rằng...
Ước tính
Estimation Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhQuá trình tính toán lượng phát thải và/hoặc hấp thụ khí nhà kính. [9]
Ủy ban điều hành công nghệ (TEC)
Technology Executive Committee (TEC) Đàm phán biến đổi khí hậuTEC là nhánh chính sách của Cơ chế Công nghệ, đảm nhận việc phân tích các vấn đề chính sách và đưa ra các khuyến nghị để hỗ trợ các...
Ủy ban giám sát thực hiện chung (JISC)
Joint Implementation Supervisory Committee (JISC) Đàm phán biến đổi khí hậuỦy ban nằm dưới sự chỉ đạo và hướng dẫn của CMP, có vai trò giám sát quy trình xác minh đối với các dự án theo Cơ chế thực...
Ủy ban hỗn hợp thực hiện Cơ chế tín chỉ chung (JC)
Joint Committee (JC) Đàm phán biến đổi khí hậuỦy ban bao gồm đại diện của Việt Nam và Nhật Bản để chỉ đạo, điều phối và quản lý các hoạt động thực hiện JCM theo Bản ghi nhớ...
Ủy ban Kinh tế Liên hợp quốc về châu Âu (UNECE)
United Nations Economic Commission for Europe (UNECE) Đàm phán biến đổi khí hậuỦy ban Kinh tế Liên hợp quốc về Châu Âu (UNECE) được thành lập vào năm 1947 bởi ECOSOC. Đây là một trong năm ủy ban khu vực của Liên...
Ủy ban Kinh tế và Xã hội của Liên hợp quốc về Châu Á và Thái Bình Dương (ESCAP)
The United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP) Đàm phán biến đổi khí hậuMột trong năm ủy ban khu vực của Liên hợp quốc. Đây là diễn đàn kinh tế - xã hội, có chức năng cung cấp các dịch vụ kinh tế...
Ủy ban toàn thể
Committee of the Whole Đàm phán biến đổi khí hậuĐôi khi được thành lập bởi một COP nhằm hỗ trợ quá trình đàm phán một văn bản có tính ràng buộc pháp lý (ví dụ như một nghị định...
Ủy ban Tuân thủ
Compliance Committee Đàm phán biến đổi khí hậuỦy ban được thành lập nhằm tạo điều kiện thuận lợi, thúc đẩy và thực thi việc tuân thủ các điều khoản của Nghị định thư Kyoto. Ủy ban gồm...
Ủy quyền đất đai được quản lý (MLP)
Managed Land Proxy (MLP) Đàm phán biến đổi khí hậuĐối với Lĩnh vực AFOLU, lượng phát thải và hấp thụ khí nhà kính do hoạt động của con người được định nghĩa là tất cả những gì xảy ra...
Ủy thác Berlin
Berlin Mandate Đàm phán biến đổi khí hậuMột thỏa thuận được thông qua tại COP1 với mục tiêu khởi động các cuộc đàm phán dẫn đến việc thông qua Nghị định thư Kyoto. [31]
Vai trò giới
Gender roles Giới và BĐKHCác thông lệ về mặt hành vi, xét trong một nền văn hóa cụ thể, được xem là phù hợp về mặt xã hội đối với các cá nhân thuộc...
Văn phòng
Bureau Đàm phán biến đổi khí hậuVăn phòng chịu trách nhiệm định hướng công việc của COP. Mười thành viên của Văn phòng này là các đại biểu được bầu bởi mỗi nhóm trong số năm...
Văn phòng ô-dôn quốc gia (NOU)
National Ozone Unit (NOU) Đàm phán biến đổi khí hậuMột đơn vị, cơ quan hoặc tổ chức của chính phủ đóng vai trò là đầu mối hoặc điểm điều phối quốc gia chịu trách nhiệm giám sát, quản lý...
Vật chất dạng hạt mịn (Bụi mịn PM)
Particulate matter (PM) Xã hội và công nghệCác hạt rắn hoặc giọt chất lỏng lơ lửng trong không khí. [25]
Vi khí hậu
Microclimate Xã hội và công nghệKhí hậu địa phương ở/hoặc gần bề mặt Trái đất. [13]
Vi khuẩn
Bacteria Xã hội và công nghệCác sinh vật đơn bào. Đa phần là các sinh vật đóng vai trò phân hủy xác của sinh vật hữu cơ thành những chất hòa tan trong nước và...
Vi khuẩn chuyển hóa mê-tan
Methanotrophic Xã hội và công nghệCó khả năng sinh học để oxy hóa mê-tan thành các-bon đi-ô-xít và nước bằng cách trao đổi chất trong điều kiện hiếu khí. [25]
Vòng tuần hoàn muối nhiệt
Meridional Overturning Circulation (MOC) Xã hội và công nghệSự dịch chuyển của dòng hải lưu sâu chảy qua tất cả các đại dương trên thế giới được gọi là vòng tuần hoàn muối nhiệt. Sự vận chuyển khối...
Vùng khí hậu
Climate region Xã hội và công nghệPhân định vùng khí hậu nhằm tách biệt các địa phương trên cùng miền khí hậu có sự đồng nhất tương đối về chế độ mưa, ẩm theo một hoặc...
Vượt ngưỡng
Overshoot Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhSự vượt qua tạm thời một ngưỡng cụ thể của nóng lên toàn cầu, thí dụ ngưỡng 1,5°C. Vượt ngưỡng được hiểu là nóng lên toàn cầu đạt một đỉnh,...
Xác định và quy nguyên nhân
Detection and attribution Xã hội và công nghệKhí hậu thay đổi trên tất cả các quy mô thời gian. Xác định biến đổi khí hậu là quá trình chứng tỏ rằng khí hậu đã biến đổi theo...
Xác nhận khí nhà kính
Greenhouse gas assertion Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhCông bố hoặc báo cáo mang tính thực tế và khách quan của bên chịu trách nhiệm. [24]
Xác suất
Probability Xã hội và công nghệXác suất của một vấn đề là thước đo khả năng xảy ra vấn đề đó. Xác suất của bất kỳ vấn đề nào có thể nằm trong khoảng từ...
Xăng động cơ
Motor gasoline Xã hội và công nghệMột hỗn hợp của hydro-các-bon dễ bay hơi, có thể có một lượng nhỏ phụ gia, thu được bằng cách pha trộn các dòng tinh chế thích hợp để tạo...
Xăng máy bay
Aviation Gasoline Xã hội và công nghệTất cả các loại xăng đặc biệt để sử dụng cho động cơ pit-tông hàng không (được nêu trong đặc điểm kỹ thuật D 910 của Hiệp hội Thử nghiệm...
Xăng pha cồn
Gasohol Xã hội và công nghệNhiên liệu xe bao gồm hỗn hợp xăng và cồn ethyl hoặc methyl; thường là 10 đến 23 phần trăm ethanol theo thể tích. [25]
Xe điện (EV)
Electric vehicle (EV) Xã hội và công nghệMột phương tiện có động cơ đẩy được cung cấp hoàn toàn hoặc chủ yếu bằng điện. [9]
Xe điện chạy bằng pin (BEV)
Battery electric vehicle (BEV) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột phương tiện có động cơ đẩy hoàn toàn bằng điện mà không có bất kỳ động cơ đốt trong nào. [9]
Xe hạng nhẹ
Light-duty vehicles Xã hội và công nghệÔ tô và xe tải nhẹ kết hợp. [25]
Xe lai điện và xăng
Plug-in Hybrid Electric Vehicle (PHEV) Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhMột phương tiện có động cơ đẩy chủ yếu là điện với pin được sạc lại từ nguồn điện nhưng công suất và quãng đường bổ sung được cung cấp...
Xoáy thuận ngoại nhiệt đới
Extratropical cyclone Xã hội và công nghệThuật ngữ "xoáy thuận" áp dụng cho nhiều loại vùng áp suất thấp, một trong số đó là xoáy thuận ngoại nhiệt đới. Các xoáy thuận này thường xảy ra...
Xoáy thuận nhiệt đới
Tropical cyclone Xã hội và công nghệThuật ngữ chung cho một vùng xáo trộn quy mô bắt nguồn trên vùng biển nhiệt đới. Phân biệt với hệ thống yếu hơn (thường được đặt tên nhiễu động...
Xử lý các chất được kiểm soát
Controlled substances disposal Xã hội và công nghệQuá trình tiêu hủy các chất được kiểm soát bằng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật để không gây tác động tiêu cực đến sức khỏe con người và...
Xử lý nước thải (sơ cấp)
Sewage treatment (primary) Xã hội và công nghệXử lý cơ học nước thải trong đó các chất rắn lớn được lọc ra bằng lưới lọc và các chất rắn lơ lửng lắng xuống dưới dạng bùn trong...
Xử lý sinh học
Biological treatment of waste Giảm nhẹ phát thải khí nhà kínhỦ phân và phân hủy kỵ khí chất thải hữu cơ, chẳng hạn như chất thải thực phẩm, chất thải ở vườn/công viên và bùn, để giảm thể tích chất...
Xu thế khí hậu
Climatic trend Xã hội và công nghệSự biến đổi khí hậu được đặc trưng bằng việc tăng hay giảm đơn điệu và trơn tru của giá trị trung bình trong thời kỳ chuỗi số liệu. Không...
Yếu tố khí hậu
Climatic element Xã hội và công nghệMột trong những tính chất hay điều kiện của khí quyển (như nhiệt độ không khí) đặc trưng cho trạng thái vật lý của thời tiết hay khí hậu tại...
Yếu tố phi sinh học
Abiotic Xã hội và công nghệNhững yếu tố không có nguồn gốc từ cơ thể sống của một hệ sinh thái. [25]. Xem thêm Yếu tố sinh học.
Yếu tố sinh học
Biotic Xã hội và công nghệNhững sinh vật sống cấu thành yếu tố sinh học của các hệ sinh thái. [25]. Xem thêm Yếu tố phi sinh học.